ASKERİ YATIRIM VE PARA BİRİMLERİNDEKİ ARTARAK YÜKSELİŞ
2025’te askeri yatırımlarını artıran ülkelerin para birimlerinde gözle görülür bir yöneliş yaşandı. Askeri harcamalardaki artışlar dikkati çekerken, Stockholm Uluslararası Barış Araştırmaları Enstitüsü (SIPRI), 2024 yılına ait küresel askeri harcamalar raporunu yayınladı. 1966 yılında kurulan SIPRI, çatışma, silahlanma, silah kontrolü ve silahsızlanma konularında araştırmalar, raporlar ve analizler hazırlıyor.
KÜRESEL ASKERİ HARCAMALARDA REKOR ARTIS
SIPRI’nın raporuna göre, küresel askeri harcamalar, artan jeopolitik gerilimlerin etkisiyle 2024’te bir önceki yıla göre reel olarak yüzde 9,4 artış göstererek 2 trilyon 718 milyar dolara ulaştı. Bu rakam, askeri harcamaların tüm zamanların en yüksek seviyesindeki seviyesini temsil ediyor. SIPRI Askeri Harcamalar ve Silah Üretim Programı Kıdemli Araştırmacısı Xiao Liang, geçen yıl 100’den fazla ülkenin askeri harcamalarını artırdığını aktardı.
AVRUPA VE ORTA DOĞU’DAKİ HIZLI YÜKSELİŞ
Raporda, askeri harcamalardaki artışın çoğunlukla Avrupa ve Orta Doğu’daki keskin yükseliş sebebiyle yaşandığı vurgulandı. Küresel askeri harcamaların son 10 yılda sürekli arttığı ve geçen yıl Soğuk Savaş’ın sona ermesinden beri en büyük artışı kaydettiği belirtiliyor. Ayrıca, küresel olarak kişi başına askeri harcamanın 334 dolara çıkarak, 1990’dan bu taraf en yüksek seviyeye ulaştığı ifade edildi.
TÜRKİYE’NİN ASKERİ HARCADIĞI MİKTARDAKİ ARTIŞ
Türkiye’nin askeri harcamalarının 2015-2024 döneminde yüzde 110 oranında artığı raporda yer aldı. Ülkenin geçen yılki askeri harcamalarının bir önceki yıla göre yüzde 12 artarak 25 milyar dolara ulaştığı aktarıldı. Raporda, dünya genelinde askeri harcamaların özellikle Avrupa ve Orta Doğu’da ciddi şekilde yükseldiği de gündeme getirildi.
Geçtiğimiz yıl Malta hariç tüm Avrupa ülkelerinin askeri harcamalarını artırdığı belirtiliyor. Ukrayna’daki savaş ve ABD’nin NATO ittifakına olan bağlılığına dair belirsizliklerin, Rusya dâhil Avrupa’daki askeri harcamaların yüzde 17 oranında artmasının nedenleri arasında olduğu ifade ediliyor.
EN ÇOK ASKERİ HARCAMA YAPAN ÜLKELER
2024 itibarıyla en çok askeri harcama yapan beş ülke şunlar: ABD, Çin, Rusya, Almanya ve Hindistan. Bu ülkelerin askeri harcamaları, dünya askeri harcamalarının yüzde 60’ını oluşturuyor. ABD’nin harcamalarının 2024’te bir önceki yıla göre yüzde 5,7 artarak 997 milyar dolara ulaşacağı öngörülüyor. Raporda, ABD’nin askeri harcamalarının 2015-2024 döneminde yüzde 19 arttığı bilgisi de yer alıyor.
NATO İÇİNDE ABD’NİN PAYI
SIPRI raporunda, ABD’nin geçen yıl askeri harcamalarının toplam küresel askeri harcamalarının yüzde 37’sini ve NATO askeri harcamalarının yüzde 66’sını oluşturduğuna işaret edildi. Avrupalı NATO üyelerinin çoğu, askeri harcamalarını artırırken, bu ülkelerin NATO içindeki toplam paylarının son 11 yılın en yüksek seviyesi olan yüzde 30’a ulaştığı ifade edildi.
RUSYA-UKRAYNA SAVAŞININ ETKİLERİ
Raporda, “2024’te üçüncü yılını dolduran Rusya-Ukrayna savaşı, askeri harcamaları artırarak Avrupa’daki askeri harcamaları Soğuk Savaş’ın sonundaki seviyelerin ötesine taşıdı.” ifadesi yer aldı. Çin’in askeri harcamaları 2015-2024 döneminde yüzde 59 artış göstermekle beraber geçen yıl da yüzde 7 artarak 314 milyar dolara ulaştığı ifade ediliyor.
ALMANYA VE HARCAMALARI
Raporda, Almanya’nın geçen yıl 88,5 milyar dolarlık harcama ile dünya genelinde en fazla askeri harcama yapan ülkeler arasında bulunduğu, Hindistan’ı geçerek dünyada ilk defa 4. sırada yer aldığı belirtildi. Almanya’nın askeri harcamalarının 2015-2024 döneminde yüzde 89 oranında artığı öne çıkmakta.
RUSYA VE UKRAYNA’NIN HARCAMALARI
Rusya’nın askeri harcamaları 2024’te bir önceki yıla göre yüzde 38 artarak 149 milyar dolara ulaştı. Bu miktar, Rusya’nın GSYH’sinin yüzde 7,1’ini temsil ediyor. Ukrayna’nın askeri harcamaları ise geçen yıl yüzde 2,9 artışla 64,7 milyar dolara çıktı ve bu miktarın ülkenin 2024’teki GSYH’sinin yüzde 34’ünü oluşturduğu ifade edildi.
İSRAİL’İN HARCAMALARINDAKİ ARTIŞ
Gazze saldırılarını sürdüren İsrail’in askeri harcamaları son bir yıl içinde yüzde 65 artarak 46,5 milyar dolara ulaşmış durumda. “Bu rakam 1967’deki Altı Gün Savaşı’ndan bu yana en yüksek yıllık artışı” yansıtıyor.
İRAN VE DİĞER AVRUPA ÜLKELERİ
İran’ın askeri harcamaları ise yüzde 10 azalış göstererek 7,9 milyar dolara geriledi. Yaptırımların İran üzerindeki etkisinin, askeri harcamaları artırma kapasitesini kısıtladığı belirtiliyor. İngiltere ve Fransa’nın askeri harcamaları ise sırasıyla yüzde 2,8 ve yüzde 6,1 artarak 81,8 milyar dolar ve 64,7 milyar dolara çıktı.
SUUDİ ARABİSTAN’IN HARCAMALARI
Suudi Arabistan, 80,3 milyar dolarla 2024’te Orta Doğu’nun en büyük, dünyanın ise yedinci büyük askeri harcama yapan ülkesi olarak öne çıkıyor.
GÜVENLİĞE ÖNCELİK VERİLİYOR
Xiao Liang, geçen yıl 100’den fazla ülkenin askeri harcamalarını artırdığını belirterek şunları söyledi: “Hükümetler, genellikle diğer bütçe alanları pahasına askeri güvenliğe giderek daha fazla öncelik veriyor. Bu durum, ekonomik ve sosyal ödünleşmelerin önümüzdeki yıllarda toplumsal etkileri olabileceğini gösteriyor.”