ASKERİ YATIRIMLARDAKİ ARTIŞ
2025 yılı itibarıyla askeri yatırımlarını artıran ülkelerin para birimlerinde bir yükseliş gözlemleniyor. Askeri harcamalardaki artışlar dikkat çekerken, Stockholm Uluslararası Barış Araştırmaları Enstitüsü (SIPRI), 2024 yılına dair küresel askeri harcamalar raporunu yayınladı. 1966 yılında kurulan SIPRI, çatışma, silahlanma, silah kontrolü ve silahsızlanma gibi alanlarda araştırma ve analizler hazırlıyor. SIPRI’nın raporunda, küresel askeri harcamaların, artan jeopolitik gerilimler nedeniyle 2024’te bir önceki yıla göre reel olarak yüzde 9,4 artarak 2 trilyon 718 milyar dolarla tarihindeki en yüksek seviyeye ulaştığı ifade edildi.
100’DEN FAZLA ÜLKE HARCAMA YAPTI
SIPRI Askeri Harcamalar ve Silah Üretim Programı Kıdemli Araştırmacısı Xiao Liang, geçtiğimiz yıl 100’den fazla ülkenin askeri harcamalarını artırdığına dikkat çekti. Raporda, Avrupa ve Orta Doğu’daki askeri harcamalardaki keskin yükselişin, küresel askeri harcamalar üzerindeki etkisi özellikle vurgulandı. Küresel askeri harcamaların 10 yıldır üst üste arttığı belirtilirken, geçen yıl Soğuk Savaş’ın sona ermesinden bu yana en keskin yükseliş kaydedildiği, kişi başına askeri harcamanın ise 334 dolarla 1990’dan bu yana en yüksek seviyeye ulaştığı belirtildi.
TÜRKİYE’NİN ASKERİ HARCAMALARI
Rapor, Türkiye’nin 2015-2024 döneminde askeri harcamalarının yüzde 110 arttığını ortaya koydu. Ülkenin 2023 yılı için askeri harcamaları ise bir önceki yıla göre yüzde 12 artarak 25 milyar dolara ulaştı. Ayrıca, dünya genelinde askeri harcamaların yükseldiği, özellikle Avrupa ve Orta Doğu’da büyük artışların kaydedildiği ifade edildi. Geçen yıl bütün Avrupa ülkelerinin, Malta hariç, askeri harcamalarını artırdığı belirtilerek, Ukrayna’daki savaş ve ABD’nin NATO ittifakına bağlılığının sorgulanması, Rusya’nın dahil olduğu Avrupa’daki askeri harcamaları yüzde 17 artırdığı aktarıldı.
EN ÇOK ASKERİ HARCAMA YAPAN ÜLKELER
2024 yılında en fazla askeri harcama yapan beş ülke ABD, Çin, Rusya, Almanya ve Hindistan olarak sıralanıyor. Bu ülkelerin harcamaları, dünya askeri harcamalarının yüzde 60’ını oluşturuyor. ABD’nin 2024 yılı askeri harcamalarının bir önceki yıla göre yüzde 5,7 artarak 997 milyar dolara çıktığı, 2015-2024 döneminde askeri harcamalarının yüzde 19 yükseldiği bildirildi. ABD’nin askeri harcamalarının, toplam küresel askeri harcamalarının yüzde 37’sini ve NATO askeri harcamalarının da yüzde 66’sını oluşturduğu kaydedildi.
RUSYA-UKRAYNA SAVAŞI VE DİĞER ÜLKELERİN HARCAMALARI
SIPRI raporunda, “2024’te üçüncü yılını dolduran Rusya-Ukrayna savaşı, askeri harcamaları artırmaya devam ederek Avrupa’daki askeri harcamaları Soğuk Savaş’ın sonunda kaydedilen seviyenin ötesine taşıdı” deniliyor. Raporda ayrıca, Çin’in askeri harcamalarının 2015-2024 döneminde yüzde 59 arttığı ve geçen yıl yüzde 7 yükselerek 314 milyar dolara çıktığı tahmin ediliyor. Hindistan’ın askeri harcamalarının ise yüzde 1,6 artışla 86,1 milyar dolara ulaştığı belirtiliyor.
ALMANYA’NIN ASKERİ HARCAMALARINDA ARTIŞ
Raporda, geçen yıl 88,5 milyar dolar harcamayla Almanya’nın, küresel olarak en fazla askeri harcama yapan ülkeler arasında yer aldığı ve Hindistan’ı geride bırakarak ilk defa 4. sırada bulunduğu bildiriliyor. Almanya’nın askeri harcamalarının 2015-2024 döneminde yüzde 89 artarak dikkat çekici bir rakam elde ettiği kaydedildi.
RUSYA’NIN HARCAMALARI VE UKRAYNA
Rusya’nın askeri harcamaları 2024 yılı itibarıyla bir önceki yıla göre yüzde 38 artışla 149 milyar dolara çıkarken, bu miktarın Rusya’nın GSYH’sinin yüzde 7,1’ine denk geldiği tahmin ediliyor. Ukrayna’nın askeri harcamaları ise geçen yıl yüzde 2,9 artarak 64,7 milyar dolara ulaştı. Bu rakam, ülkenin 2024’teki GSYH’sinin yüzde 34’ünü oluşturuyor. Ukrayna’nın askeri harcamaları, Rusya’nın askeri harcamalarının yüzde 43’üne tekabül ediyor.
İSRAİL VE DİĞER ÜLKELERİN HARCAMALARI
Gazze’deki saldırılarla gündemde olan İsrail’in askeri harcamaları 2023’te yüzde 65 artarak 46,5 milyar dolara ulaştı. SIPRI, bu artışı “1967’deki Altı Gün Savaşı’ndan bu yana en yüksek yıllık artış” olarak niteliyor. İran’ın askeri harcamaları ise yüzde 10 azalarak 7,9 milyar dolara indi. Raporda, “Yaptırımların İran üzerindeki etkisi, İran’ın harcamalarını artırma kapasitesini ciddi şekilde sınırladı” yorumu yapılıyor.
İNGİLTERE VE FRANSA’NI ASKERİ HARCAMALARI
İngiltere’nin askeri harcamaları geçen yıl yüzde 2,8 artarak 81,8 milyar dolara ulaşırken, Fransa’nın harcamalarının yüzde 6,1 artışla 64,7 milyar dolara çıktığı bildiriliyor.
SUUDİ ARABİSTAN’IN ASKERİ HARCAMALARI
Suudi Arabistan, 80,3 milyar dolarla 2024’te Orta Doğu’nun en büyük askeri harcama yapan ülkesi olurken, dünyada ise yedinci sırada yer alıyor.
GÜVENLİĞE ÖNCELİK VERİLDİĞİ BELİRTİLİYOR
Araştırmacı Xiao Liang, geçen yıl 100’den fazla ülkenin askeri harcamalarını artırdığını belirterek, “Hükümetler, genellikle diğer bütçe alanları pahasına askeri güvenliğe giderek daha fazla öncelik veriyor. Ekonomik ve sosyal ödünleşmelerin önümüzdeki yıllarda toplumlar üzerinde önemli etkileri olabilir” ifadelerini kullanıyor.