Türkiye’de hızla yaygınlaşan esnaf kurye modeli, vergi sisteminde önemli açıklar meydana getiriyor. Özellikle motokuryeler, sosyal medya platformları aracılığıyla organize bir şekilde naylon fatura edinimi yaparak vergi yükümlülüklerini küçültmeye çalışıyor. Bazı kuryeler tanınmış markalar haricinde, anlaştıkları yerel lokanta ve bakkal gibi işletmelere fatura kesmeden haksız kazanç elde ediyor.
SİSTEMİN İŞLEYİŞİ
A firmasının e-ticaret sitesi üzerinden gelen yemek siparişlerini dağıtan bir kuryenin ay sonunda, A firmasından hak ediş alabilmesi için 100 bin liralık fatura kesmesi gerekiyor. A firması, motokuryenin hak edişini bu şekilde ödüyor. Ancak motokuryenin yakıt gideri, yemek masrafları ve motosikletin yedek parça giderleri dışında herhangi bir masrafı olmadığı için vergi ödememek adına yasa dışı olarak komisyon karşılığında fatura temin ediyor. Naylon faturacılar aracılığıyla kesilen 100 bin liralık faturanın yanında yalnızca yüzde 2-3 komisyonla fatura alındığı için büyük vergi açıkları ortaya çıkıyor. Yani kurye, 100 bin lira fatura kestiğinde yakıt, yedek parça ve yemek gibi faturaları göstermesi gerekirken, bulduğu komisyonla düzenlediği faturalar sayesinde vergi ödemeden işlerini yürütüyor.
SOSYAL MEDYA ÜZERİNDEN İLAN EDİYORLAR
Sosyal medya gruplarında kuryelerin dayanışma amacıyla oluşturduğu sayfalarda “KDV açığınız için fatura kesilir” gibi ifadeler görülebiliyor. e-Arşiv ve e-Fatura sistemleriyle KDV açıklarını kapatmaya çalışan kuryelerin büyük bir kısmı, yasadışı işlemler yaptıklarının farkında olmayabiliyor. Bazı kuryelerin bağlı olduğu muhasebeciler de fatura temininde devreye giriyor. “Yedek parça faturası yüzde 1, e-Fatura ise yüzde 3” şeklinde komisyon sunduğunu iddia eden kişiler, milyarlarca liralık vergi kaybına sebep oluyor.
DENETİM RİSKİ ARTIYOR
Motokuryelerin aylık kazançlarının 100 bini aşmasına rağmen neredeyse hiç vergi ödememesi, denetim ihtimalini artırıyor. Vergisiz gelir elde etme imkanı sunan esnaf kurye modelinde, BAĞ-KUR primleri de yatırımsız bırakılarak silinebiliyor. Bu durum, esnaf kuryelerin 100 bin lira gelirine karşılık yalnızca 2-3 bin lira vergi ödeyerek büyük kazançlar elde etmesine olanak tanıyor.
MALİYETLERDEN KAÇIŞ
Esnaf kuryelerin kullandığı motosikletler çoğunlukla Çin malı ve düşük maliyetli scooter’lardan oluşuyor. Bu scooter’ların fiyatları genelde 50 bin ila 150 bin lira arasında değişiyor. Her ay bakım, yedek parça gibi faturaları komisyonla temin eden kuryeler, neredeyse hiç kazanç sağlamadan sadece motosikletin bakım-onarım masraflarını karşılıyor gibi görünmekte. Bu da vergi kaçağının tespit edilmesi açısından kolay bir yöntem olarak öne çıkıyor.
UTTS ZORUNLULUĞU
UTTS zorunluluğu, yakıt masraflarını vergiye tabi gider olarak gösteren tüm gerçek ve tüzel kişilerin uyması gereken bir kural haline geldi. Motosikletlere entegre edilen çipler sayesinde yakıt alındığında, gelen faturalar otomatik olarak mali sistemlere işleniyor. Fakat sahte fatura kesen kişiler, UTTS’li plaka üzerinden garantili, sorunsuz yakıt gider fişi sunduklarını iddia ediyor.
DENETİM KORKUSU
Kuryeler, Maliye tarafından yapılacak denetimlerin ihtimalinden dolayı endişe taşımakta. Vergi kaçırarak gelir elde etmek isteyenlerin yanı sıra, vergisini düzenli ödeyen kuryeler de mevcut. Vergi kaçıran esnaf kuryeler, ileride karşılaşacakları büyük cezalardan korkuyor.