MİT’İN PAYLAŞTIĞI BELGE
MİT, İran devriminin önde gelen ismi Ayetullah Humeyni’nin Türkiye’deki konaklamasıyla ilgili “çok gizli” ibaresi taşıyan 11 Kasım 1964 tarihli belgeleri kamuoyuna sundu.
MİT’in resmi web sitesinde bulunan “Özel Koleksiyon” sekmesinin “Belgeler” bölümünde yer alan yeni istihbarat raporu, Humeyni’nin 4 Kasım 1964 ile 5 Ekim 1965 tarihleri arasında MİT’in gözetimindeki Türkiye’deki ikametiyle alakalı bilgi vermektedir. Belge, Milli Emniyet Hizmeti Reisi Ziya Selışık tarafından İstanbul Merkez Şefliği’ne gönderilmiştir.
Rapor içerisinde, “İranlı misafir Türkiye’ye gelmiş ve Bursa’da ikameti kararlaştırılmıştır. Misafirin kalacağı evin ve misafirle ilgili diğer işler Bursa Yuva Amirliğince bizzat tanzim edilecektir. Gerekli talimat yazılı ve şifahi olarak Bursa Yuva Amirliği’ne gönderilmiştir. Misafirle ilgili şifre ve diğer muhaberatta ‘belli’ takma adı kullanılacaktır. Bilgilerini rica ederim” ifadelerine yer verilmektedir.
HUMEYNI’NİN TARİHİ ROLÜ
1979’daki İran İslam Devrimi’nin en önemli figürü olan Ayetullah Humeyni, 1900 yılında İran’ın Humeyn şehrinde dünyaya geldi. Din eğitimi aldıktan sonra, önemli bir Şii merkezi olan Kum kentine giderek şer’i hukuk ve fıkıh eğitimine devam etti. 1963 yılında Şah Rıza Pehlevi’nin reform hareketine direniş gösteren Humeyni, devlet tarafından sürgün edildi ve ilk olarak Bursa’ya yerleşti.
Bursa’da yaklaşık bir yıl kalan Humeyni, ardından takipçi toplamak amacıyla Necef’e geçerek etkisini artırmaya başladı. Şah karşıtı vaazları ve kasetleriyle hızla popülerleşen Humeyni, “Velayet’i fakih” fikriyle bir hareketin lideri haline geldi ve bu süreç 1979 yılında Şah rejiminin çöküşüyle sonuçlandı. Necef’ten Fransa’ya gitmesinin ardından, Şah Rıza’nın ülkeden kaçmasıyla birlikte geri dönerek İran’ın yeni lideri oldu. İslam Devrimi’nin ardından Şii teokratik rejimin başına geçen Humeyni, ülkenin siyasi yapısını değiştirdi ve 1980 yılında başlayan İran-Irak Savaşı ile birlikte 1989’da hayatını kaybetti.