ALASKA’DA TARİHİ ZİRVEDEN ÖNE ÇIKAN DETAYLAR
ABD Başkanı Donald Trump ile Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’in Alaska’da düzenlediği zirvenin ardından barış görüşmeleriyle ilgili önemli bilgiler gün yüzüne çıkıyor. Üç üst düzey Kremlin kaynağına göre Putin, Ukrayna’dan dört ana talepte bulundu. Haziran 2024’te belirttiği toprak taleplerinde kısmi bir geri adım attığı belirtiliyor. Moskova, Rusya’nın bir parçası olduğunu öne sürdüğü dört bölgenin – doğudaki Donetsk ve Luhansk ile güneydeki Herson ve Zaporijya – tamamının Kiev tarafından terk edilmesini talep etmişti. Kiev ise bu şartları kesin bir dille reddetti. Şimdi, Putin, Ukrayna’nın hâlâ kontrolünde olan Donbas bölgelerinden tamamen çekilmesini istiyor. Buna karşı Moskova, Zaporijya ve Herson’daki mevcut cephe hatlarının dondurulmasına hazır olduğunu bildiriyor. ABD tahminleri ve açık kaynak verilerine göre, Rusya Donbas’ın yaklaşık %88’ini, Zaporijya ve Herson’un ise %73’ünü kontrol ediyor.
PUTİN’DEN YENİ TEKLİF
Moskova, anlaşma kapsamında Ukrayna’nın Harkov, Sumı ve Dnipropetrovsk bölgelerindeki küçük işgal alanlarını geri vermeye de istekli. Putin, ayrıca Ukrayna’nın NATO hedeflerinden vazgeçmesi ve ABD önderliğindeki askeri ittifaktan doğuya daha fazla genişlemeyecekleri konusunda yasal olarak bağlayıcı bir taahhüt istemeye devam ediyor. Ukrayna ordusunun sınırlandırılması ve Batılı askerlerin Ukrayna’ya barış gücü çerçevesinde girmemesi için mutabakat talep ediyor. Bununla birlikte, taraflar tam ölçekli işgalin üzerinden üç yılı aşkın bir süre geçmesine rağmen henüz uzlaşma noktasında uzak noktada kalıyor. Ukrayna Başkanı Volodimir Zelenski, uluslararası alanda tanınan Ukrayna topraklarından çekilmenin bir anlaşma kapsamında yer almasını defalarca reddetti ve Donbas’ın Rusya’nın daha derinlere ilerlemesini engelleyen bir kalkan işlevi gördüğünü vurguladı. Zelenski, “Eğer sadece doğudan çekilmemiz gerektiğinden bahsediyorsak bunu yapamayız” dedi.
ZELENSKİ’DEN NATO VURGUSU
Ülkenin anayasasında NATO’ya katılım stratejik bir hedef olarak yer alıyor ve Kiev, bunun en güvenilir garanti olduğunu düşünüyor. Zelenski, ittifak üyeliği konusunda kararın Rusya’ya ait olmadığını belirtti. ABD merkezli RAND düşünce kuruluşunun Rusya ve Avrasya Politikaları Başkanı Samuel Charap, Ukrayna’nın Donbas’tan çekilmesi gerekliliğinin hem siyasi hem de stratejik açıdan Kiev için kabul edilmez bir şart olmaya devam ettiğini ifade etti. ABD tahminlerine göre, Rus güçleri, şu an Ukrayna’nın topraklarının beşte birini kontrol ediyor. Kremlin’e yakın kaynaklar, Anchorage’da yapılan zirvenin, savaşın başlangıcından bu yana barış için en iyi fırsatı sunduğunu belirtti.
TRUMP’TAN BARIŞ ÇAĞRISI
Trump, “Putin bunun bitmesini istiyor” diyerek, barışçıl çözümlerin peşinde olduğunu söyledi. Trump, Rus ve Ukrayna liderleri arasında toplantılar düzenlemeye başladığını ve sonrasında ABD başkanının da katılacağı bir zirve yapmayı planladığını açıkladı. Oval Ofis’te Zelenski ile yaptığı açıklamalarda, “Vladimir Putin’in bunun sona ermesini istediğine inanıyorum. Bunun çözüleceğinden eminim” dedi. Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov, Putin’in Zelenski ile görüşmeye hazır olduğunu duyurdu ancak önce tüm meselelerin halledilmesi gerektiğini vurguladı. Putin, Zelenski’nin meşruiyeti konusunda defalarca şüpheler dile getirdi.
BARIŞ İÇİN DEĞERLENDİRİLEN SEÇENEKLER
İki Rus kaynağa göre, Trump’ın özel elçisi Steve Witkoff, zirveye giden yolu açmada ve barış girişiminde kritik bir rol oynadı. Witkoff, 6 Ağustos’ta Putin ile bir araya geldi. Putin’in, Witkoff’a taviz vermeye hazır olduğunu ve kabul edebileceği barış çerçevesini açıkladığı bildiriliyor. Rusya ve Ukrayna bir anlaşmaya varırsa, resmi bir anlaşma için çeşitli seçenekler mevcut; bunlardan biri Rusya-Ukrayna-ABD arasında imzalanacak ve BM Güvenlik Konseyi tarafından tanınacak üçlü bir anlaşma. Diğer bir seçenek ise 2022’de başarısız olan İstanbul görüşmelerine geri dönmek. Kaynaklar, “İki seçenek var: savaş ya da barış; eğer barış yoksa daha fazla savaş var” diye ifade etti.