Dünya genelinde işten çıkarmalar giderek artış gösteriyor. Amazon, Nestlé ve UPS gibi büyük firmalar harcamalarında kısıntıya giderken, tüketici güvenindeki azalma ve yapay zeka odaklı teknoloji şirketlerinin otomasyon uygulamaları dikkat çekiyor. Amerikan şirketlerinin bu ay 25 binden fazla kişiyi işten çıkardığı, bu sayıya 2025’te duyurulan UPS’in işten çıkardığı 48 bin kişinin dahil olmadığı belirtildi. Avrupa’da ise işten çıkarmalar 20 bini aşarken, bu rakamın büyük kısmı geçtiğimiz hafta 16 bin kişiyi işten çıkaran Nestlé’den kaynaklanıyor. ABD hükümetinin tarihi kapanma süreci nedeniyle toplam işten çıkarma rakamlarının netleşmediği ifade ediliyor. Yatırımcılar ise şirketlerin duyurularına daha fazla odaklanıyor. Yılsonu işten çıkarmalarının yaygın olduğu bilinse de pek çok büyük işten çıkarma operasyonunun uzun vadeye yayıldığı kaydediliyor.

İŞTEN ÇIKARMALAR EKONOMİNİN YAVAŞLADIĞINI GÖSTERİYOR

50 Park Investments CEO’su Adam Sarhan, “Yatırımcılar kendilerine şu soruyu soruyor: Bu ne anlama geliyor? Genel tabloyu göremediğimiz için, işten çıkarmalar bize ekonominin yavaşladığını gösteriyor. Güçlü bir ekonomide kitlesel işten çıkarmalar olmaz” dedi. Amazon, kurumsal iş gücünden 14 bin kişiyi işten çıkaracağını açıkladı. Şirket, Target ve Procter & Gamble gibi ofis çalışanlarını işten çıkaran diğer büyük firmalarla benzer bir yol izliyor. Amazon’daki toplam işten çıkarma sayısının 30 bine ulaşabileceği öngörülüyor. İşten çıkarmaların nedenleri çeşitlilik gösteriyor. Target ve Nestlé gibi bazı şirketler, yeni CEO’ları ile operasyonlarını yeniden yapılandırmak istiyor. Bebek giyim şirketi Carter’s ise yüksek ithalat vergileri nedeniyle ofis çalışanlarının yüzde 15’ini işten çıkarıyor.

YAPAY ZEKANIN ETKİSİ ARTTI

Amazon ve Target gibi firmaların, fabrika veya mağaza çalışanları yerine yapay zeka destekli otomasyona daha duyarlı olan beyaz yakalı pozisyonlara odaklandığı dikkat çekiyor. Bazı analistler, Amazon’un bu adımını, söz konusu şirketlerin milyarlarca dolarlık yapay zeka yatırımlarını kâra dönüştürme çabalarının erken bir göstergesi olarak değerlendiriyor. Target’ın işten çıkarma duyurusunun kurumsal kadronun %8’ini etkilediği, Amazon’un ise 1,5 milyonluk iş gücünde bu oranı yalnızca 14 bin kişiyle sınırlı tutacağı sorgulanıyor. KPMG’nin Eylül ayında yayınladığı ABD merkezli yöneticilere yönelik anket, yapay zeka yatırımlarının yılın başından bu yana %14 arttığını ve önümüzdeki yıl ortalama 130 milyon dolara ulaşacağını gösteriyor. Yöneticilerin %78’i ise, yönetim kurulları ve yatırımcılardan yapay zekanın maliyetleri düşürüp kârı artırdığını kanıtlamaları yönünde baskı altında olduklarını bildiriyor.

İSTİHDAMDA ŞU ANKİ ARTILAR DİKKAT ÇEKİYOR

Bank of America ekonomistleri, otomasyonun en çok başlangıç seviyesindeki işler üzerinde etkili olabileceğini kaydetti. Ancak bilgi, finans ve profesyonel hizmetler gibi beyaz yakalı işlerin yoğun olduğu sektörlerde, yapay zeka kullanımının artmasına rağmen istihdamın da arttığını görmek mümkün. Indeed Hiring Lab ekonomisti Allison Shrivastava, “Henüz doğrudan yapay zekadan kaynaklandığını söylemek için erken. Teknoloji sektörü 2022’deki zirveden bu yana yeniden yapılandırılıyor. Yapay zeka işgücü piyasasını etkileyebilir ama şu anda bu etkinin o kadar güçlü olduğunu düşünmüyorum” ifadelerini kullandı. ABD hükümetinin kapalı olması nedeniyle veri akışında kısıtlamalar yaşanıyor. Haftalık işsizlik başvurularında belirgin bir artış gözlemlenmezken, istihdam artışları yetersiz kalıyor. ADP verilerine göre, 11 Ekim’de sona eren dört haftalık süreçte yalnızca 14 bin 250 yeni istihdam yaratıldığı ifade ediliyor.

SESİZ İŞTEN ÇIKARMA DALGASI YAYGINLAŞIYOR

Ekonomistler, işgücü piyasasının “düşük işe alım, düşük işten çıkarma” dönemine girdiğini belirtmekte. Şirketler, açıktan duyurulmadan boşalan pozisyonları yeniden doldurmayarak sessiz bir şekilde personel sayısını azaltıyor. İşten çıkarmaların hızlanması, tüketici güvenini sarsarak ABD ekonomisini daha fazla zayıflatma potansiyeli taşıyor. Fed yetkilileri, istihdam piyasasındaki durgunluğun daha büyük kesintilere yol açabileceğinden endişeli. Shrivastava, “Bu dönemi ‘nefesini tutma’ evresi olarak tanımlıyorum. ‘Düşük işe alım, düşük işten çıkarma’ durumu, sanki şirketlerin ne olacağını anlamaya çalıştığı yeni bir dengeyi andırıyor” dedi.