AVRUPA’DA GENETİK KRİZİN TETİKLEYİCİSİ
Avrupa önemli bir genetik krizle karşı karşıya kalıyor. TP53 geninde kanserle ilişkili nadir bir mutasyon taşıyan sperm donöründen 2008-2015 yılları arasında sekiz farklı ülkede 67 çocuk dünyaya geldi. Bu çocuklardan 23’ünde mutasyon tespit edildi, 10’u ise lösemi ve non-Hodgkin lenfoma gibi ciddi kanser türlerine yakalandı. Olay, sperm bağışındaki uluslararası düzenlemelerin yetersizliğini gösterirken, uzmanlar acil reform yapılması gerektiğini belirtiyor. İşte bu çarpıcı olayın detayları!
VAKANIN ARKASINDA YATAN NEDENLER
Olay, iki ailenin çocuklarında aynı tür kanser vakalarının yaşanması nedeniyle fertilite kliniklerine başvurmasıyla ortaya çıktı. Yapılan araştırmalar, Avrupa Sperm Bankası’nın sağladığı spermlerin TP53 geninde bir mutasyon taşıdığını ortaya çıkardı. Bu mutasyon, genetik olarak ciddi kanser yatkınlığı yaratan Li-Fraumeni Sendromu’na (LFS) yol açıyor. LFS, özellikle çocukluk ve genç yetişkinlik döneminde meme kanseri, sarkomlar, beyin tümörleri ve lösemi gibi kanserleri tetikliyor. Fransa’daki Rouen Üniversitesi Hastanesi’nden biyolog Dr. Edwige Kasper, “Bu, genetik bir hastalığın anormal bir şekilde yayılmasıdır. Her erkek Avrupa’da 75 çocuğun babası olmuyor!” diyerek durumu eleştirdi. Dr. Kasper, mutasyonun ilk bağış sırasında kanserle ilişkilendirilmediğini ve o dönemde standart tarama testleriyle belirlenemediğini belirtti. Ancak, laboratuvar analizleri, bu varyantın kanser yapıcı olduğunu gösterdi.
AVRUPA SPERM BANKASI’NDAN TARTIŞMALI AÇIKLAMA
Avrupa Sperm Bankası, donörün spermlerinin toplamda 46 ailede 67 çocuk için kullanıldığını doğrularken, toplam çocuk sayısını açıklamayı reddetti. Banka sözcüsü Julie Paulli Budtz, “Bu vakadan derin üzüntü duyuyoruz. Donör kapsamlı testlerden geçti, ancak ne aradığınızı bilmeden genetik mutasyonları tespit etmek bilimsel olarak mümkün değil,” dedi. Banka, kendi politikaları gereği bir donörün spermlerinin dünya genelinde maksimum 75 aile için kullanılmasına izin verdiklerini, ancak bu sınırın uluslararası bir yasa olmadığını ifade etti. Dr. Kasper ise bu durumu eleştirerek, “Gerçek sayı 67 mi yoksa daha mı fazla? Bu çok kritik bir soru, ama sperm bankası bilgi paylaşmıyor,” şeklinde konuştu. Dr. Kasper, Avrupa’da bir donörden doğan çocuk sayısına katı bir sınır getirilmesi gerektiğinin altını çizdi.
ÇOCUKLAR İÇİN YAPILMASI GEREKENLER
Mutasyon taşıyan çocuklara düzenli sağlık taramaları yapılması öneriliyor. Bu taramalar arasında tüm vücut ve beyin MR’ları, yetişkinlikte meme MR’ı ve karın ultrasonu ile kan testleri ve diğer kanser tarama yöntemleri bulunuyor. Bu takip süreci, kanserin erken teşhis edilmesiyle tedavi şansını artırmayı hedefliyor. Ancak bu durum, aileler için hem duygusal hem de mali açıdan büyük zorluklar doğuruyor.
DÜZENLEMELERDEKİ BOŞLUKLAR
Bu vaka, Avrupa’daki sperm bağış düzenlemelerindeki eksiklikleri ortaya koydu. Ülkeler arasında donör limitleri önemli ölçüde farklılık gösteriyor. Örneğin, Fransa’da bir donörden maksimum 10 çocuk, Almanya ve Danimarka’da 15 çocuk, İngiltere’de ise 10-12 aile bulunmaktadır.