Afganistan’da Taliban yönetimi, yeni ceza usullerini kamuoyuna duyurdu. Yapılan düzenlemeler, ceza hukukunun dini kimlik, mezhep, cinsiyet ve toplumsal statü temelinde farklılık göstereceğini ortaya koyuyor. Bu düzenlemeler arasında en çok dikkat çeken konu kölelik ile ilgili. Ceza hukuku çerçevesinde köleliğin açıkça yer aldığı düzenlemede, “efendi” ve “köle” terimlerinin sıkça kullanıldığı görülüyor. Kölenin cezalandırılma yetkisinin “efendisine” bırakıldığı ifade ediliyor. Taliban, toplumu dört sosyal sınıfa ayırdığını belirtiyor: din alimleri, seçkinler, orta sınıf ve alt sınıf. Yapılan yasayla, cezanın türü ve derecesi kişinin sosyal statüsüne bağlı olacak. Örneğin, bir suçun “din alimi” tarafından işlenmesi durumunda yalnızca uyarı verileceği, seçkinler için ise mahkemeye çağrı ve uyarı öngörüldüğü belirtiliyor. Orta sınıf için hapis cezası uygulanırken, alt sınıfa mensup olanların hapis cezasının yanında bedensel cezalara da tabii olacağı öngörülüyor.
MUHALİFLER İÇİN AĞIR CEZALAR
Taliban, yeni ceza kanunları ile mahkemelere muhalif olanlar ve eleştirmenler için ölüm cezası verme yetkisi tanıyor. “İsyancı” olarak tanımlanan bireylerin kamuya zarar vereceklerini ve bu zararın öldürülmeden giderilemeyeceğini savunuyor. Ayrıca, muhalifleri ihbar etmeyenlerin de hapis cezasıyla karşılaşacakları belirtiliyor. Bu düzenleme, tüm vatandaşların Taliban karşıtlarının eylemlerini yetkililere bildirmelerini veya kişisel cezalandırmalara maruz kalmalarını öngörüyor. Diğer yandan, Taliban vatandaşların “günah” işleyen bireyleri şahsen cezalandırmalarına da izin veriyor.
KIZ ÇOCUKLARINA EĞİTİM YASAK
Taliban, yeni yasaları çerçevesinde kız çocuklarının eğitimini tamamen yasaklıyor. Ayrıca, dans etmeyi ve dans edenleri izlemeyi de yasaklayan yönetim, “ahlaksızlık yerlerinin” yıkılmasına yönelik hükümlerin olduğunu ancak bu yerlerin ne olduğu hakkında net bir bilgi vermediği dikkat çekiyor. Bu belirsizliğin keyfi cezalandırmalara yol açabileceği öne sürülüyor.
ŞİDDETİN SINIRLARI
Yapılan düzenlemeler arasında şiddet ile ilgili de ilginç noktalar yer alıyor. Kemik kırığına veya derinin yırtılmasına sebep olmamak kaydıyla şiddetin serbest olduğu belirtilirken, çocuk istismarı ve çocuğa yönelik şiddetin de cezasız kalacağı ifade ediliyor. Ek olarak, bir babanın 10 yaşındaki oğlunu namazı ihmal ettiği gerekçesiyle cezalandırabileceği belirtiliyor. Akrabalık bağı olmayan kadın ve erkeğin bir arada bulunması da suç olarak kabul ediliyor. Taliban, Hanefi mezhebini esas alarak, mezhebi terk edenleri kafir olarak nitelendiriyor ve bir kişinin mezhebini bırakması durumunda hapis cezasıyla karşılaşabileceğini bildiriyor. Yapılan bu düzenlemelerin uluslararası insan hakları standartlarını, temel özgürlükleri ve adil yargılama ilkelerini ihlal ettiği ifade edilse de Taliban, 2021 yılında ABD’nin Afganistan’dan çekilmesinin ardından bu tür yasaları uygulamaya devam ediyor.