Dünyanın en kuzeyindeki aşırı hava olaylarının belirgin bir şekilde arttığına dair uluslararası bir araştırma ekibinin yayımladığı kapsamlı çalışma, bu gelişmenin artık “olağan dışı” olmaktan çıkıp kalıcı hale geldiğini ortaya koydu. Science Advances dergisinde yayınlanan bu araştırma, 70 yılı aşkın iklim verilerini inceleyerek Arktik bölgesinde yeni bir aşırı hava rejiminin başladığını tespit etti. Özellikle son 30 yıl içinde, daha önce aşırı hava koşullarını tecrübe etmemiş bölgelerde de sıcak hava dalgaları, kuraklık ve sıra dışı kar koşullarının görülmeye başlandığı belirtildi.
DAHA ÖNCE GÖRÜLMEMİŞ KOŞULLAR
Sheffield Üniversitesi’nden ekolojist Prof. Gareth Phoenix, bu bulguların ciddiyetine dikkat çekerek, “Araştırmamız, Arktik’te aşırı hava olaylarının sıklığının keskin biçimde arttığını gösteriyor. Bölgenin üçte birinde bu olaylar çok yakın zamanda ortaya çıktı. Bu, Arktik’in daha önce hiç deneyimlemediği yeni bir aşırı hava çağına girdiği anlamına geliyor,” dedi. Araştırmacılar, aylık ortalamalara yansımayan kısa süreli fakat yıkıcı aşırı hava olaylarına odaklandı. İncelenen veriler, sıcak hava dalgaları, kuraklık, kar örtüsünde ani değişimler ve mevsimsellikteki bozulmaları içeriyor.
BAZI BÖLGELER DAHA FAZLA ETKİLENİYOR
Haritalama çalışmaları, Orta Sibirya, Batı İskandinavya ve Grönland kıyılarının bu aşırı hava olaylarından en çok etkilenen “sıcak noktalar” arasında olduğunu göstermektedir. Öte yandan, Kanada Yüksek Arktik Takımadaları, kırılan deniz buzları ve orman yangını dumanlarıyla da dikkat çeken bir başka risk bölgesi olarak öne çıkıyor. Artan sıcaklıkların etkisiyle daha sık gözlemlenen “kar üzerine yağmur” olayları, yüzeyde buz tabakası oluşturarak besin kaynaklarını kilitlerek Arktik hayvanları için hayati tehditler yaratıyor.
EKOSİSTEMLER DEĞİŞİME HAZIR DEĞİL
Araştırma, doğrudan ekolojik sonuçları incelemese de, bilim insanları bu durumun son derece yıkıcı etkilere yol açabileceği konusunda hemfikir. Çünkü Arktik’te yaşayan bitki ve hayvan türlerinin ani ve aşırı hava koşullarına uyum sağlayacak evrimsel kapasitesi bulunmuyor. Finlandiya Meteoroloji Enstitüsü’nden iklim bilimci Juha Aalto, mevsimselliğin Arktik ekosistemleri açısından kritik öneme sahip olduğunu vurgulayarak, “Büyüme mevsimi ve kar koşulları, kuzey türlerinin hayatta kalması için kritik. Bu dengelerin bozulması, ekosistemlerin işleyişini temelden sarsıyor,” ifadelerini kullandı.
ARKTİK KARARMASI VE KARBON DENGESİ TEHLİKEDE
Önceki çalışmalar, Arktik’in dünya ortalamasından çok daha hızlı ısındığını ortaya koymuştu ve bu durum “Arktik kararması” olarak biliniyor. Yeni araştırmaya göre, aşırı hava olayları bu sürecin en önemli tetikleyicilerinden biri. Bitki örtüsündeki kayıplar yalnızca besin zincirini etkilemekle kalmayıp, aynı zamanda Arktik’in karbon tutma ve salma dengesini de bozuyor. Bunun da küresel iklim sistemi üzerinde zincirleme etkilere yol açtığı ifade ediliyor. Helsinki Üniversitesi’nden jeobilimci Miska Luoto, bu durumu, “Bu bulgular, iklim değiştikçe Arktik ekosistemlerinin daha önce karşılaşmadığı koşullara maruz kalacağını gösteriyor. Bunun doğa üzerindeki uzun vadeli etkileri çok ciddi olabilir,” sözleriyle özetledi. Araştırmacılar, Arktik’teki bu yeni aşırı hava çağının, küresel ısınmanın gezegen ekosistemlerinde neden olduğu geri döndürülemez değişimlerin en çarpıcı örneklerinden biri olduğu görüşündeler.