80. GENEL KURULUN ÖNEMİ
Birleşmiş Milletler’in 80’inci genel kurulu, yarın ABD’nin New York şehrinde gerçekleştirilecek. Bu oturum Fransa ve Suudi Arabistan’ın ev sahipliğinde yapılacak ve en önemli gündem maddesi, İsrail ile Filistin arasında iki devletli bir çözüme ulaşma çabası olacak. Filistin Devlet Başkanı Mahmud Abbas, ABD’nin vize vermemesi nedeniyle bu kritik Genel Kurul’a katılamayacak. Ancak BM, Abbas’ın toplantıda video konferansla konuşma yapmasına müsaade etti. Filistin, BM’de gözlemci devlet statüsüne sahip olmasına rağmen Genel Kurul oylamalarına katılamıyor.
FİLİSTİN DEVLETİNİN TANINMASI VE ETKİLERİ
Genel Kurul’un en kritik konusu, İsrail’in Gazze Şeridi’ni bombalamaya ve Gazze Şehri’ni işgal etmeye devam ettiği bir dönemde, 10 ülkenin Filistin devletini tanıması olacak. Söz konusu ülkeler arasında Fransa, Kanada, Avustralya, Belçika, Lüksemburg, Malta, Portekiz, Andorra ve San Marino yer alıyor. Ayrıca İngiltere Başbakanı Keir Starmer’ın yapacağı açıklama ile Filistin devletinin tanınması da bekleniyor. Filistin Devleti’nin tanınması sembolik olarak büyük bir önem arz ederken, İsrail üzerindeki uluslararası baskının da arttığının bir göstergesi olacak. Gazze’deki insanlık dramına, özellikle Avrupa’dan gelen tepkilerin giderek arttığı görülmektedir. Bu hafta başında Birleşmiş Milletler soruşturma komisyonu, İsrail’in Gazze’deki Filistinlilere karşı soykırım gerçekleştirdiğine dair belgeler sundu. 7 Ekim 2023’te başlayan saldırılarda en az 65 bin Filistinli yaşamını yitirirken, 166 binden fazla kişinin yaralandığı belirtiliyor. Filistin Sağlık Bakanlığı, 147’si çocuk olmak üzere 442 kişinin açlık nedeniyle hayatını kaybettiğini açıkladı.
FİLİSTİN DEVLETİNİ TANİYAN ÜLKELER
Filistin devleti, 15 Kasım 1988’de bağımsızlığını ilan ettiğinden bu yana, BM üyesi 193 ülkeden 147’si tarafından tanınmaktadır. Türkiye, Filistin’i 1988 yılında tanıyan ilk ülkelerden biridir. Son bir yıl içinde Norveç, İspanya, Slovenya ve İrlanda gibi ülkeler de Filistin devletini tanımıştır. Filistin, yurtdışında diplomatik misyonlara sahip olmasının yanı sıra spor müsabakalarında yer alan takımlara da sahiptir. Ancak uluslararası alanda belirlenmiş sınırları, başkenti ve ordusu bulunmamaktadır.
NEW YORK ÇAĞRISI VE SONUÇLARI
Andorra, Avustralya, Kanada, Finlandiya, Fransa, İzlanda, İrlanda, Lüksemburg, Malta, Yeni Zelanda, Norveç, Portekiz, San Marino, Slovenya ve İspanya, 12 Eylül’de “New York Çağrısı” adlı ortak bir açıklama yaptı. Bu açıklamada, Filistin devletini henüz tanımayan veya tanıma konusunda olumlu görüş bildirmeyen ülkeler, bu konuda adım atmaya davet edildi. BM Genel Kurulu’nda oylanan bildirgede, “Filistin Sorununun Barışçıl Çözümü ve İki Devletli Çözümün Uygulanmasına İlişkin New York Bildirgesi”nde ABD ve İsrail de dahil olmak üzere 10 ülke “hayır” oyu kullanırken, 142 ülke “evet” dedi. 12 ülke ise çekimser kaldı. Fransa ve Suudi Arabistan tarafından sunulan bildiri, Hamas’ın yer almadığı bir Filistin Devleti’nin tanınmasını ve İsrail-Filistin çatışmasının barışçıl bir şekilde sonlandırılmasını amaçlıyor.
İKİ DEVLETLİ ÇÖZÜM HAKKINDA BİLGİLER
Filistin, Osmanlı İmparatorluğu topraklarında yer aldıktan sonra 1917’den 1948’e kadar İngiltere mandası altında bulunuyordu. İsrail 1948 yılında kurulmasına rağmen, Filistin devleti kurma çabaları çeşitli sorunlar nedeniyle başarısız oldu. İki devletli çözüm, başkenti Doğu Kudüs olan, Batı Şeria ve Gazze Şeridi’nde bir Filistin devleti kurulması anlamına geliyor. Bu devletin sınırlarının, 1967 Arap-İsrail savaşından önceki sınırlara uygun olması talep ediliyor. Ancak İsrail hükümeti buna karşı çıkıyor.
ABD’İN GÖRÜŞLERİ
ABD, İsrail’in en büyük askeri ve siyasi destekçisi olarak, Filistin devletinin tanınmasını desteklemiyor. Eski Başkan Donald Trump, geçtiğimiz hafta Filistin devletinin tanınması yönündeki açıklamayı yapan İngiltere Başbakanı Keir Starmer ile yaptığı görüşmede aynı fikirde olmadığını ifade etti. ABD’nin İsrail Büyükelçisi Mike Huckabee, ABD’nin artık Filistin devletinin kurulmasını desteklemediğini düşündüğünü belirtti. ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, yaptığı açıklamada, Filistin’in tanınması yönündeki uluslararası baskıların Hamas’ı daha da cesaretlendireceğini savundu.
İSRAİL’İN TEPKİLERİ
İsrail, Filistin devletinin tanınmasını “teröre hizmet” olarak nitelendiriyor. İsrailli aşırı sağcı Maliye Bakanı Bezalel Smotrich, Batı Şeria’daki Filistin topraklarında yeni yerleşim birimleri inşa etme planını onayladı. E1 yerleşim projesi olarak bilinen bu plan, işgal altındaki Batı Şeria’yı ikiye bölerek Doğu Kudüs’ten ayırmayı amaçlıyor. Smotrich, “Bu plan, Filistin devleti fikrini kalıcı olarak ortadan kaldıracaktır.” ifadesinde bulundu. Başbakan Netanyahu da, “Filistin devleti kurulmayacak.” dedi ve bu konuda verdikleri sözü yerine getireceklerini belirtti.
MASADA BULUNAN DİĞER KONULAR
Tarihi genel kurulda Filistin gündeminin yanı sıra, 193 BM üyesi devletin temsilcileri ve iki gözlemci delegasyon, genel tartışmalarda söz alacak. BM kampüsü çevresinde, insanlığın karşılaştığı en acil sorunlar üzerine üst düzey toplantılar yapılacak. Bu kapsamda savaş, iklim değişikliği, cinsiyet eşitsizliği ve yapay zekanın yarattığı etik ikilemler gibi küresel kriz konularının ele alınması bekleniyor. Ayrıca, dördüncü Dünya Kadın Konferansı’nın otuzuncu yıl dönümünü kutlamak amacıyla, “Toplumsal cinsiyet eşitliğini sağlamak için Pekin Deklarasyonu ve Eylem Platformu’nun uygulanmasına dair bağlılık, kaynak sağlama ve hızlandırma” teması başlığı altında bir toplantı düzenlenecek.