Yeni iki yıllık operasyon planı, Arizona, Kaliforniya ve Nevada’nın Colorado Nehri’nden çektiği suda ciddi kesintiler yapılmasını öngörüyor. Cuma günü yayımlanan plan, nehir suyuna bağımlı yedi eyalet arasında yıllardır süren müzakerelerin anlaşmayla sonuçlanamamasının ardından geldi. Plan, Colorado’nun iki kilit rezervuarı Lake Mead ve Lake Powell’ın rekor düşük seviyelere gerileyerek on milyonlarca kişinin su ve elektrik kaynaklarını tehdit ettiği bir dönemde devreye giriyor.
ÜÇ EYALETİN SU KESİNTİSİ ORANLARI AÇIKLANDI
ABD Su Islahı Bürosu, temmuz ayında yayımladığı 10 yıllık operasyon çerçevesinde su paylaşımının geniş parametrelerini belirlemiş ve her iki yılda bir kesintilerin yeniden düzenleneceği hükmünü koymuştu. Yeni plan bu iki yıllık dönemlerin ilkini kapsıyor ve 2028’e kadar üç aşağı havza eyaleti için kesintiler öngörüyor. Buna göre Kaliforniya’da 440 bin acre-feet, Nevada’da 50 bin acre-feet su azaltımı uygulanacak; en derin kesinti ise 760 bin acre-feet ile Arizona’da olacak. Utah, Colorado, Wyoming ve New Mexico’dan oluşan yukarı havza eyaletleri için zorunlu kesinti yer almıyor.
Arizona Eyalet Üniversitesi Kyl Su Politikası Merkezi Direktörü Sarah Porter’a göre bu kesintiler Arizona için yaklaşık yüzde 27, Kaliforniya için yüzde 10 ve Nevada’ya akan suda yüzde 16’lık bir azalmaya karşılık geliyor. Porter, Arizona’da Colorado Nehri suyunu kullananların yüzde 50 kesintiyle karşı karşıya olduğunu söyledi. Arizona Su Kaynakları Departmanı Direktörü Tom Buschatzke, eyaletine yönelik kesintilerin üç aşağı havza eyaleti arasındaki önceki görüşme ve önerileri dikkate aldığını belirtti. “Sert olabilirdi” diyen Buschatzke, “Arizona için kesintilerin sıfır olmasını isterdim ama karşı karşıya olduğumuz gerçek bu değil. Oldukça iyi bir sonuç” ifadelerini kullandı. Arizona’dan Demokrat Senatörler Ruben Gallego ve Mark Kelly de yeni operasyon kurallarına destek veren ortak bir açıklama yayımladı.
UZMANLAR PLANI YETERSİZ BULUYOR
Yeni plan, Colorado Nehri’nin küçülen sularını paylaştırma çabasının en son aşaması. Bazı uzmanlar kısa süreli de olsa nihayet bir planın yürürlükte olmasından memnuniyet duyarken, bazıları su seviyelerinin rekor düşüşte olduğu ve yakın zamanda rahatlama ihtimalinin bulunmadığı bir ortamda bunun yeterli olmadığını vurguluyor. Ayrıca eyaletler arasında kesintilerin kimin üstleneceği konusundaki gerilimlerin artmasıyla planın bir dava sürecini tetiklemesinden endişe ediliyor.
Doğa Koruma Derneği Colorado Nehri Programı Direktörü Celene Hawkins, “Bu sistemde suyu yönetme biçimimizde ve bunun hem topluluklar hem de nehrin kendisi için ne anlama geldiğinde büyük bir değişim dönemindeyiz” dedi. Colorado Nehri, Güneybatı için bir yaşam hattı niteliği taşıyor; yaklaşık 40 milyon kişiye su sağlıyor ve 5 milyon acre’den fazla tarım arazisini suluyor. Nehir, iklim değişikliğinin tetiklediği megakuraklık, yüksek sıcaklıklar ve yıllardır süren yoğun talep nedeniyle 20 yılı aşkın süredir dramatik biçimde küçülüyor.
İki kilit rezervuarın su seviyeleri geçen ay birleşik rekor düşük seviyeye geriledi. Ülkenin en büyük rezervuarı Lake Mead, 90 yıl önce oluşturulduğundan bu yana en düşük seviyeyi görürken, Lake Powell 15 Ağustos’ta rekor düşüş kaydetti. Porter, bunun “sistemin çökme riski altında olduğunun dramatik bir sinyali olduğunu, yani rezervuar seviyelerinin suyun iletilemeyeceği kadar düştüğünü” daha önce ifade etmişti.
1922 ANLAŞMASI ARTIK İŞLEMİYOR
Colorado Nehri suları, eyaletler arasında 1922 tarihli Colorado Nehri sözleşmesiyle paylaştırılıyor. Bu anlaşma, yukarı havzaya yılda 7,5 milyon acre-feet, aşağı havzaya aynı miktarda su tahsis ediyor. Anlaşma, bölgenin nüfusunun daha az olduğu ve Rocky Dağları’ndaki nehrin kaynak sularını besleyen kar yağışının çok daha bol görüldüğü daha yağışlı yıllarda imzalanmıştı. Su seviyeleri azaldıkça bu anlaşma artık uygulanabilir durumda değil.
Eyaletler, kalan suyun nasıl paylaşılacağı konusunda müzakerelere kilitlenmiş durumda. Tarihsel olarak en fazla suyu büyük çiftlikler ve büyüyen şehirler için kullanan aşağı havza eyaletleri, son birkaç yıldır su kullanımında kesinti öneriyor ancak yukarı havza eyaletlerinin de yükü paylaşmasını istiyor. Kaliforniya’nın tarım ve kentsel su kullanıcıları, gerekli kesintileri yapmak için bir plan müzakere edecek. Güney Kaliforniya Metropol Su Bölgesi Genel Müdürü Shivaji Deshmukh, yaptığı açıklamada “Havzadaki su kullanıcılarının, yedi havza eyaletinin tamamının katılımıyla ek kesintiler sağlayacak daha uzun vadeli bir anlaşma için yeniden çaba göstermesi gerekiyor” dedi.
Federal yetkililer tarafından su kullanımını azaltmaya zorlanamayan yukarı havza eyaletleri ise kesintilere direniyor. Kuraklığın zaten kendilerine sunulan suyu azalttığını savunan bu eyaletler, aşağı havzanın çok daha fazla su kullandığını ve kesintileri üstlenmesi gereken tarafın aşağı havza olduğunu ifade ediyor.
HUKUKİ MÜCADELE ENDİŞESİ
Yeni iki yıllık kurallar, eyaletler arasında bir anlaşma sağlanamaması durumunda 2028’e kadar geçici bir plan sunuyor. Kesintiler her iki yılda bir yeniden değerlendirilecek. Bu süre içinde yedi eyalet, federal planın yerini alacak bir uzlaşma için kendi aralarında müzakereyi sürdürebilecek. Hawkins, “Havzayı büyük olasılıkla kalıcı olarak daha sıcak ve daha kurak bir gelecekte yönetmek için bir uzlaşının gerektiği çok açık” dedi.
Ancak uzmanlar yakın zamanda bir anlaşmanın sağlanacağı konusunda emin değil. En büyük endişe, sorunun mahkemeye taşınması; eyaletler birbirlerine veya federal hükümete dava açabilir. Hawkins, “Havza eyaletlerinden bazılarının dava açmaya hazırlandığına dair kesinlikle bazı işaretler gördük” dedi. En büyük kesintiyi yaşayacak olan Arizona, daha önce yasal yola başvurmayı gündeme getirmiş ve yetkililer nehir için federal planları eleştirmişti. Geçen ay Arizona Su Kaynakları Departmanı, 10 yıllık çerçevede önerilen kesintilerin “kabul edilemez” olduğunu ve “Arizona’nın su kullanıcılarını ve ekonomisini yıkacağını” açıklamıştı.
Olası bir dava muhtemelen yıllarca sürecek ve bu süre içinde Colorado Nehri’nin düşüş eğilimini sürdürmesi bekleniyor. Deshmukh, “Bu meseleleri her yıl yeniden müzakere etmek, kurak bir yıldan krizden uzak kalamayacağımız ve tek bir hukuk savaşının sistem çöküşünden uzak olmayacağı anlamına geliyor” değerlendirmesini yaptı.