Süpermarket raflarında ürünlerin bol görünmesi mümkün olabilir. Ancak, modern gıda sisteminin yüzeydeki bu düzeninin altında büyük bir dijital baskı ve kırılganlık mevcut. Yeni analizler, gıda arzının artık tarlalardan ziyade dijital veritabanlarına ve algoritmalara dayandığını ortaya koyuyor.

DİJİTAL GIDA, HAYATİ ÖNEM TAŞIYOR

Durham Üniversitesi’nden işletme alanında araştırmacı Mohammed F. Alzuhair, The Conversation’da kaleme aldığı yazıda, “Günümüzde gıda maddeleri, tedarik zinciri boyunca ancak dijital sistemler (platformlar ve otomatik onay mekanizmaları) tarafından tanındığı sürece hareket edebiliyor. Eğer dijital bir sistem bir sevkiyatı onaylayamazsa, o gıda sigortalanamaz, satılamaz, dağıtılamaz ve pratikte ‘kullanılamaz’ hale geliyor” şeklinde ifade ediyor. Alzuhair, sistemin zayıf noktaları arasında siber saldırı gibi birçok tehlikenin bulunduğuna dikkat çekiyor. Örneğin, ABD’de market zincirlerine yönelik son siber saldırılar, fiziksel stoklar mevcut olmasına rağmen online sipariş ve teslimatları durdurmuştu.

YAPAY ZEKÂ İLE KARAR ALMA SÜRECİ

Ayrıca, kritik kararların artık insanlar tarafından verilmeyip, sorgulanamayan ve şeffaf olmayan yapay zeka sistemleri tarafından alınması dikkat çekiyor. Verimlilik adına, sistem çöktüğünde devreye girecek “insanlı” yedekleme prosedürleri ve kağıt üzerindeki işlemlerin de ortadan kaldırıldığı belirtiliyor. 2021 yılında dev et üreticisi JBS Foods’a yapılan yazılım saldırısı, bu sorunun en somut örneklerinden biriydi. Tesislerde hayvanlar, personel ve altyapı hazırken, dijital onay sistemlerinin çökmesiyle operasyonlar durdurulmuştu. Benzer durumda, dijital kayıtlar ile fiziksel gerçeklik arasındaki fark açıldığında, yalnızca 72 saat içinde manuel müdahale zorunluluğu doğuyor. Ancak, bu müdahaleyi yapacak eğitimli personel eksikliği yaşanıyor.

İNSAN FAKTÖRÜNÜN AZALIŞI

Alzuhair, “Sektördeki en büyük risklerden biri, personelin artık sistemleri ‘manuel olarak geçersiz kılma’ eğitimi almaması. Şirketler maliyetten kaçınmak için insan faktörünü süreçten çıkarıyor” açıklamasında bulunuyor. Sonuç olarak, sistem çöktüğünde müdahale edebilecek yetkin birey kalmıyor. Bu durumda, kamyonlar dolu olsa bile dijital “izin kodları” çalışmadığı için şoförler beklemek zorunda kalabiliyor. Böylece, gıda güvenliği artık bir “arz” sorunu olmaktan çıkıp, bir “yetkilendirme” sorununa dönüşüyor.