Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nın ekonomistlerinden K. Azim Özdemir’in kaleme aldığı “Firmaların Davranış Psikolojisi: Algılardan Eylemlere” başlıklı çalışma notu, yüksek enflasyon dönemlerinde firmalarda kârlılığı kaybetme korkusunun ağır bastığını ortaya koyuyor. Çalışmada, yüksek enflasyon dönemlerinde firmaların kârlılık algısının değiştiği vurgulanırken, “Yüksek enflasyon dönemlerinde kârlılığın kaybedilebileceği korkusu firmalarda baskın bir duygu haline gelmekte ve fiyatlama davranışını bozabilmektedir” ifadesine yer veriliyor.
KÂRLILIK ALGISI VE ÜRETİM MOTİVASYONU
Araştırmaya göre, para politikasında sıkılaşma dönemlerinde firmaların dış talep iyimserliği, üretim faaliyetlerini daha etkili bir şekilde motive ediyor. Ancak çalışma, para politikası destekleyici olsa bile firmaların bazı dönemlerde finansal koşulları hala sıkı algılayabildiğini gösteriyor. Çalışmanın özet kısmında, “Firma yöneticilerinin kârlılık algısında bir değişim büyüme veya küçülme yönünde bir eyleme dönüşebilmektedir” deniliyor.
YAPISAL EŞİTLİK MODELİ VE SONUÇLAR
Kârlılık algısındaki değişimin neden ve sonuçları üzerinde yoğunlaşan bu çalışma, firma yöneticilerinin ekonomik faaliyetleri algılama ve anlamlandırma yetenekleriyle ilişkilendirilen kavramsal yapılar (constructs) inşa ediyor. Bu yapılar arasındaki ilişkiler, Yapısal Eşitlik Modelleme yöntemiyle modelleniyor. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nın, reel sektör firmalarıyla gerçekleştirdiği Reel Sektöre İktisadi Mercek (RESİM) programı kapsamında yürütülen görüşmelerden elde edilen verilerle tahmin edilen modele göre, dört ana sonuç ortaya çıkıyor:
(1) Yüksek enflasyon dönemlerinde kârlılığın kaybedilebileceği korkusu, firmalarda baskın bir duyguya dönüşüyor ve fiyatlama davranışını olumsuz etkileyebiliyor.
(2) Sıkı para politikası dönemlerinde, firmaların dış talep iyimserliği, üretim faaliyetlerini daha etkin bir şekilde motive ediyor.
(3) Para politikasının sıkı olduğu dönemlerde, istihdam niyeti daha çok yatırım yapan firmalar arasında gözlemlenen bir yönelim gösteriyor.
(4) Para politikasının destekleyici olmasına rağmen, bazı dönemlerde firmalar finansal koşulları sıkı olarak algılamaya devam edebiliyor.