GAZPROM’UN DOĞAL GAZ SEVKİYATINI DURDURMASI
Rus enerji şirketi Gazprom, 1 Ocak’ta Ukrayna’nın anlaşmayı uzatmayı reddetmesi sonrası Avrupa’ya ve borçlarını ödemeyen Moldova’ya doğal gaz sevkiyatını durdurdu. Gazprom ile Moldova enerji şirketi Moldovagaz arasındaki anlaşma gereği, Moldova sınırları içinde yer alan ve tek taraflı bağımsızlığını ilan eden “Transdinyester” bölgesine gaz, Ukrayna üzerinden sevk ediliyordu. Yıllardır Rusya tarafından desteklenen bu bölge, doğal gaz eksikliği nedeniyle kış döneminde ciddi sorunlar yaşadı. Acil durum ilan edilen bölgede gaz sevkiyatının kesilmesiyle birlikte elektrik kesintileri de ortaya çıktı. Bu durum, bölge sakinlerini zor durumda bırakırken, birçok işletmenin faaliyetleri de durduruldu. Moldova, Rusya’ya borcunu kabul etmiyor ve 2022’den beri doğal gazı borsa üzerinden satın alıyor. Moldova, Rusya’yı Transdinyester’deki gaz krizini kışkırtmakla suçlarken, Moskova Kiev ve Kişinev’in seçimleri nedeniyle bu bölgenin doğal gazdan mahrum kaldığını savunuyor.
MOLDOVA ENERJİ ŞİRKETİNDEN AÇIKLAMALAR
Moldova enerji şirketi Moldovagaz Başkanı Vadim Çeban, AA muhabirine durumu anlattı. Gazprom’dan doğal gaz alımını 2022’de durdurduklarını belirten Çeban, “Doğal gazı 2022’den beri borsalardan satın alıyoruz. Moldova’da Romanya’nın emtia borsası faaliyet gösteriyor ve tüketicilerimiz için gazı borsadan satın alıyoruz.” dedi. Transdinyester bölgesindeki gaz krizini ele alan Çeban, bu bölgeye 1 Ocak’tan önce Rus gazının sağlandığına dikkat çekti. Gazprom ile 2021’de 5 yıla uzatılan sözleşme kapsamında bölgeye gaz sağlandığını bildiren Çeban, “Bu bölge Rus gazına bağımlı. Ancak teknik olarak, gazın Türk sınırından Bulgaristan ve Romanya üzerinden tedariki mümkün.” şeklinde konuştu. Gazprom’un borcu nedeniyle doğal gaz sevkiyatını durdurduğunu vurgulayan Çeban, bu borcun 1990’lar ve 2013 dönemlerini kapsadığını, 2016’dan itibaren Gazprom’a herhangi bir borç bulunmadığını savundu. Çeban, Gazprom’un 2021’den beri borç sorununa çözüm bulmasını istediğini, ancak gaz hacminde bir kısıtlama olmadığını belirtti.
İNSANİ FELAKET RİSKİ VE ÇÖZÜM ÖNERİLERİ
Çeban, yaşanabilecek insani felaketlerin önüne geçilmesi için sorunun alternatif yollarla çözülmesi gerektiğini ifade etti. “Gazprom bu yolu seçti ancak bundan Transdinyester’de yaşayanlar zorluk çekiyor. Moldova’nın diğer kısımına kış sonuna kadar gaz sağlandı.” diyen Çeban, daha önce Transdinyester’e gaz tedariği için alternatif yollar önerdiklerini ama bir yanıt almadıklarını belirtti. Moldova yönetiminin, Transdinyester’e doğal gaz sorununun çözümü için alternatif yollar teklif ettiğini ancak bölgenin bunu reddettiğini söyledi. Çeban, “Biz gerekli hacimde gaz tedarik etmeye hazırız. Ama bölge bunu istemiyor.” dedi.
JEOPOLİTİK ETKENLERİN ROLÜ
Moldova’daki “Laf” haber portalının müdürü ve gazeteci Vitaliy Gaydarji, Rusya’nın Moldova’ya doğal gazıki ekonomik ve siyasi gerekçelerle durdurduğunu ifade etti. Ülkesinin Avrupa Birliği ile yakınlaştığına dikkat çeken Gaydarji, “Bu bağlamda gazın durdurulması, Rusya için Kişinev’e baskı kurma yöntemi.” değerlendirmesinde bulundu. Gazın durdurulmasının başlıca sebebinin Moldovagaz’ın borcu olduğunu söyleyen Gaydarji, bunun altında yatan jeopolitik sebepler olduğunu vurguladı. Rusya’nın enerji kaynaklarını eski Sovyet ülkeleri üzerinde bir etki aracı olarak kullandığını belirten Gaydarji, Transdinyester bölgesinin durumu için endişe duyduğunu ifade etti.
PARLAMENTO SEÇİMLERİ VE GAZ FİYATLARINDA ARTIŞ
Transdinyester’deki gaz sorunun Moldova’daki bu yılki parlamento seçimleri öncesinde yaşandığına dikkat çeken Gaydarji, “Enerji krizi, seçim öncesi bir sınav niteliği taşır.” dedi. Moldova genelinde gaz fiyatlarının ciddi şekilde arttığını ve bunun vatandaşların yaşamına olumsuz yansıdığını kaydeden Gaydarji, Moldova yönetiminin doğal gazı borsa aracılığıyla satın alarak riskleri minimize etmeye çalıştığını söyledi. Gaz sorununun çözülmesi için Kişinev ve Transdinyester’in diyalog kurarak uzlaşma sağlaması gerektiğini vurguladı.
KİŞİNEV’İN SORUMLULUĞU
Moldova’daki ekonomi uzmanı Dumitru Barbalat ise Moldova yönetiminin mevcut durumdan sorumlu olduğunu belirtti. Kişinev’in Rusya’ya borcunu ödeme prosedürüne uymadığını ifade eden Barbalat, “Moldova tarafı, anlaşma uyarınca Rusya hükümetiyle müzakereleri başlatmadı.” dedi. Barbalat, Moldova’nın Gazprom’a olan borçlarını ödemesi gerektiğini vurguladı.