Süpermarket raflarının dolu olduğu izlenimi veriyor; ancak modern gıda sistemi, bu görünümün gerisinde büyük bir dijital baskı ve kırılganlık barındırıyor. Yeni yapılan analizler, gıda arzının artık tarla ile değil, veritabanları ve algoritmalarla şekillendiğini gösteriyor.

DİJİTAL ONAY DA HAYATİ ÖNEM TAŞIYOR

Durham Üniversitesi’nin işletme alanında araştırmalar yürüten Mohammed F. Alzuhair, The Conversation’da yayımladığı yazıda şu ifadeleri dile getiriyor: “Günümüzde gıda maddeleri, tedarik zinciri boyunca ancak dijital sistemler (platformlar ve otomatik onay mekanizmaları) tarafından tanındığı zaman hareket edebiliyor. Eğer dijital bir sistem sevkiyatı onaylayamazsa; o gıda sigortalanamaz, satılamaz, dağıtılamaz ve pratikte ‘kullanılamaz’ hale gelir.” Alzuhair, sistemin zayıflıklarına siber saldırı riskini de ekleyerek dikkat çekiyor. Örneğin, ABD’deki market zincirlerine gerçekleştirilen son siber saldırılar, fiziksel stoklar mevcut olmasına rağmen online siparişlerin tamamlanmasını engellemişti.

YAPAY ZEKANIN ROLÜ ARTIK BÜYÜK

Buna ek olarak, kritik kararlar artık insanlar yerine, sorgulanamaz ve şeffaf olmayan yapay zeka sistemleri tarafından veriliyor. Verimlilik adına, sistemin çökmesi durumunda uygulanacak “insanlı” yedekleme prosedürleri ve kağıt işlemleri de ortadan kaldırılmış durumda. 2021’de dev et üreticisi JBS Foods’a yönelik gerçekleştirilen fidye yazılımı saldırısı, bu tehlikenin en çarpıcı örneğini oluşturuyor. Tesisler hayvanlar, personel ve altyapı ile hazır beklerken; dijital onay sistemleri çöktüğü için operasyonlar tamamen durma noktasına geldi. Dijital kayıtlar ile fiziksel gerçeklik arasında oluşan uyumsuzluk, sadece 72 saat içerisinde manuel müdahaleyi zorunlu hale getiriyor. Fakat şu an için bu müdahaleyi gerçekleştirebilecek eğitimli personel mevcut değil.

İNSAN UNSURUNUN GÖREVİ AZALIYOR

Alzuhair, “Sektördeki en büyük risklerden biri, personelin artık sistemleri ‘manuel olarak geçersiz kılma’ eğitimi almaması. Şirketler maliyetten kaçınmak için insan faktörünü süreçten çıkarıyor” açıklamasını yapıyor. Bu durum, sistemin çökmesi halinde müdahale edecek yetkinliğe sahip kimsenin kalmamasına yol açıyor. Neticede, kamyonlar yüklü olsa dahi dijital “izin kodları” çalışmaz hale geldiğinde, şoförler beklemek zorunda kalıyor. Böylelikle gıda güvenliği, “arz” sorunu olmaktan çıkarak bir “yetkilendirme” meselesi haline geliyor.