Hong Kong’da, 1989 Tiananmen Meydanı katliamının Çin topraklarındaki tek büyük ölçekli toplu anmasını organize eden iki önemli isim, mahkeme tarafından isyan kışkırtma suçundan suçlu bulundu. Batı Kowloon Mahkemesi’nde görülen davada, kendi savunmasını bizzat yürüten insan hakları avukatı Chow Hang-tung ile eski muhalefet milletvekili Lee Cheuk-yan, Pekin’in 2020’de kente getirdiği ulusal güvenlik yasası kapsamında 10 yıla kadar hapis cezasıyla karşı karşıya. Üç kişilik grubun diğer üyesi, eski pro-demokrasi milletvekili Albert Ho ise daha önce suçunu kabul etmişti ve cezası ilerleyen tarihte belirlenecek. Karar, Hong Kong Bürosu’nun toplamda 10 yıla kadar hapis öngören yeni ulusal güvenlik yasası çerçevesinde verdiği ilk mahkûmiyetlerden biri olarak kayıtlara geçti.
VİKTORİA PARKI’NDAKİ ANMA GELENEĞİ NASIL SONA ERDİ?
Çin Komünist Partisi’nin 1989’da Beyaz Saray önünde öğrenci öncülüğündeki barışçıl demokrasi protestolarını tanklarla bastırması ve çok sayıda kişinin ölümüne yol açmasının ardından, her yıl 4 Haziran’da Hong Kong’un Causeway Bay semtindeki Victoria Park’ta mum ışıklı anma törenleri düzenleniyordu. Bu törenler, çok sayıda futbol sahasını dolduracak kalabalıkları bir araya getiriyordu. 1997’deki İngiliz devri sonrasında da sürdürülen bu gelenek, yaşanan yoğun ve çoğu zaman şiddetli demokrasi protestolarının ardından 2019’da yürürlüğe giren yeni ulusal güvenlik yasalarıyla sekteye uğradı. Hong Kong hükümeti ile Pekin yönetimi, bu yasaların kente düzen ve istikrarı getirmek için zorunlu olduğunu savunurken; eleştirmenler, insan hakları örgütleri ve ABD dahil bazı Batılı ülkeler, bu adımların farklı görüşleri bastırdığını ve Hong Kong’un kendine özgü özgürlüklerini sona erdirdiğini belirtiyor.
MAHKEME SÜRECİNDE SAVCILIK İLE SAVUNMA NE ÖNE SÜRDÜ?
Davada savcılar, örgütün “tek parti diktatörlüğüne” son verilmesi çağrısında bulunarak isyan kışkırtıcılığı yaptığını öne sürdü. Bu çağrıların, Çin’in temel sistemini ve merkezi siyasi organlarını hukuka aykırı bir şekilde devirmeye yönelik olduğunu ifade eden savcılık; ulusal güvenlik yasasının yürürlüğe girmesinden sonra da Çin Komünist Partisi’nin devrilmesi gerektiğini savunarak etkinliklere devam etmenin subversif eylem anlamına geldiğini savundu. Ayrıca örgütün, yıllık anma törenleri dahil halkta Pekin yönetimine karşı nefreti körükleyen bir dizi etkinliğin de arkasında olduğu kaydedildi. Savunma ise eylemlerinin parti rejimini devirmeye yönelik olmadığını, demokrasiye geçiş ve “diktatörlüğün” dayatılmaması için mücadele ettiklerini ifade etti. Avukatlık mesleğiyle uğraşan Chow, duruşma boyunca kendi savunmasını yürütürken, üç yargıçtan oluşan kurula davanın geleceği konusunda dikkat çeken bir açıklama yaptı: “Gerçeği söylemek nefret kışkırtıcılığına, adalet aramak sömürüye, gücü sınırlamak anayasayı ihlal etmeye ve gücü halka geri vermek devleti yıkmaya dönüştürüldü.”
MAHKEME KARARINDA NELER YAŞANDI?
Üç yargıç tarafından hazırlanan kararda, örgüt liderlerinin aktif olarak Çin Komünist Partisi’ni “devirme” ve “zayıflatma” amacıyla faaliyet yürüttüğü belirtildi. Değerlendirmede, şiddet kullanılmamış olmasının önemli olmadığı, örgütün gündeminin Çin anayasasına aykırı olduğu ve “hukuka aykırı” bulunduğu ifade edildi. Yargıçlar ayrıca liderlerin “her zaman ÇKP’ye ve onun yönetimindeki merkezi hükümete karşı düşmanca bir tavır içinde olduklarını” aktardı. Suçlu bulunmasının ardından Chow, mahkeme salonundaki destekçilerine el sallayarak öpücük gönderirken, Lee’nin kollarıyla kalp işareti yaptığı görüldü. Karar, 2021 yılı sonunda gözaltına alınan aktivistlerin, ulusal güvenlik davalarında kefalet almanın zor olduğu süreçlerde tutuklu kalmaya devam etmeleri nedeniyle de dikkat çekti. Cezanın kesinleşmesinin ardından, 1989 Tiananmen protestolarının eski öğrenci liderlerinden ve ABD vatandaşı Zhou Fengsuo, şunları söyledi: “Yetkililer Victoria Park’taki mumları söndürebilirler, ama 4 Haziran’ın anısını asla söndüremezler.”