İran’da 28 Aralık’ta yapılan ekonomik kriz karşıtı protestolar, Tahran’da esnafın riyalin yeni bir değer kaybı yaşamasının ardından başladı. Son bir yılda riyalın rekor düzeyde değer kaybetmesi ve enflasyonun yüzde 40 seviyesine ulaşmasıyla ortaya çıkan kriz, uzmanlar tarafından nükleer program nedeniyle uygulanan yaptırımların yanı sıra kötü yönetim ve yolsuzluğun bir sonucu olarak değerlendiriliyor. Üniversite öğrencilerinin de katıldığı protestolar, hızla ülke genelinde yayıldı. Sosyal medyada paylaşılan ve BBC Farsça tarafından doğrulanan görüntüler, rejim karşıtlarının bugüne kadar görülmemiş bir kalabalıkla sokaklarda yürüdüğünü gözler önüne seriyor. Tahran ve Meşhed’deki barışçıl gösterilere güvenlik güçlerinin müdahale etmediği belirtilirken, gösterilerin ardından ülke genelinde internet kesintisi yaşandığı bildiriliyor. Protestocuların görüntülerde, İran’ın dini lideri Ayetullah Ali Hamaney’in devrilmesi ve sürgündeki eski Şah Muhammed Rıza Pehlevi’nin oğlu Rıza Pehlevi’nin ülkeye dönebilmesi yönünde sloganlar attığı duyuluyor.
İKTİSADİ KRIZE TEPKİLER BÜYÜYOR
İran’da devam eden ekonomik kriz karşıtı protestolar, 12. gününde yeniden şiddetlendi. Ülkedeki gelişmelerin ardından THY, AJet ve Pegasus havayolu şirketleri, Tahran ve Tebriz uçuşlarını 9 Ocak 2026 tarihinde iptal etti. Sabiha Gökçen Havalimanı’ndan kalkacak AJet’in İran seferleri iptal edilenler arasında yer alıyor. Ayrıca Pegasus’un İran’dan Türkiye’ye düzenlenmesi planlanan uçuşu da iptal edildi.
HAMANEY’DEN AÇIKLAMALAR
Protestolara yönelik açıklamalarda bulunan İran lideri Ayetullah Ali Hamaney, “Trump kendi ülkesindeki sorunlara baksın. Kamu malına zarar vererek Trump’ı memnun etmek isteyen isyancılar var. On iki günlük savaşta, komutanlar, bilim insanları ve ileri gelenler dışında, sıradan halktan da olmak üzere binin üzerinde vatandaşımız şehit oldu. Bu kişi, ‘Emri ben verdim, savaş sırasında ben komuta ettim’ dedi. Yani ellerinin İranlıların kanına bulaştığını itiraf etti” ifadelerini kullandı.
PROTESTOLAR ÜLKE GENELİNE YAYILIYOR
Protestoların, İran para birimindeki sert değer kaybının yol açtığı öfke sonucu başladığı kaydedildi. İnsan hakları kaynaklarına göre gösteriler, 12 gündür devam ediyor ve ülkenin 31 eyaletindeki 100’den fazla şehir ve kasabaya yayıldı. En az 34 protestocunun (beş çocuk da dahil) ve sekiz güvenlik görevlisinin hayatını kaybettiği, 2 bin 270 protestocunun gözaltına alındığı bildirildi.
GÖSTERİLERDEKİ YANGINLIKTAN YENİ GÖRÜNTÜLER
Perşembe akşamı sosyal medya üzerinden paylaşılan görüntüler, Meşhed’de ana yollarda yürüyen büyük protestocu gruplarını gösteriyor. Kalabalıkların “Yaşasın Şah” ve “Bu son savaş, Pehlevi dönecek” sloganları attığı duyuluyor. Tahran’ın kuzeyinden gelen görüntülerde “Bu son savaş, Pehlevi dönecek” sloganları duyulurken, protestocuların güvenlik güçleri ile yaşanan çatışmada “Onursuzlar” ve “Korkmayın, hepimiz birlikteyiz” şeklinde sloganlar attığı görülüyor. Ayrıca İsfahan’da “Diktatöre ölüm”, Babol’da “Yaşasın Şah” ve Tebriz’de “Korkmayın, hepimiz birlikteyiz” sloganları atıldığı bildirildi.
PEHLEVİ’DEN DESTEK ÇAĞRISI
Gösterilere katılan sürgündeki Rıza Pehlevi, X üzerinden yaptığı paylaşımda, “Bu gece milyonlarca İranlı özgürlüğünü talep etti” diyerek protestoculara destek verdi. Pehlevi, ayrıca Trump’a “rejimi hesap vermeye zorladığı için” teşekkür ederek Avrupa liderlerine benzer adımlar atma çağrısında bulundu. Protestoların Cuma günü yerel saatle 20.00’de yeniden sürmesi yönünde bir davet yaptı.
ULUSLARARASI REAKSİYON VE KESİNTİLER
ABD Başkanı Donald Trump, İran’ın muhalif figürü Rıza Pehlevi ile görüşmek istemediğini belirtirken, İran’daki internet kesintisinin protestoların ardından yaşandığı açıklandı. Internet gözlem grubu NetBlocks, kesintinin kamusal iletişimi engellemek üzere uygulandığını aktardı.
KANLI GÜNLER DEVAM EDİYOR
Son günlerde ülkede yaşanan şiddet olayları sırasında protestoların en kanlı günü olduğu belirtildi. En az 13 protestocunun yaşamını yitirdiği iddia edildi. Güvenlik güçlerinin bazı bölgelerde ateş açtığı ve bunların yanı sıra birçok protestocunun gözaltına alındığı bilgisi paylaşıldı.
PROTESTOCULARDAN YENİ YORUMLAR
Protestocular, sokaklara çıkma nedenlerinin derin umutsuzluk olduğunu vurgulayarak, hayatlarının katlanılmaz hale geldiğini ve hayallerinin dinî yönetim tarafından çalındığını ifade ettiler. Tahranlı bir kadın, “Göç edecek kanatlarım da yok burada hedeflerimi gerçekleştirecek umudum da” dedi.
EN BÜYÜK GÖSTERİLERDEN BİRİ
Analistler, bu protestoları 2022’deki Mahsa Amini’nin ölümünden sonra patlak veren ve büyük kayıplara neden olan gösterilerden bu yana en yaygın olanı olarak değerlendiriyor.