İran’da Ekonomik Protestolar Sonrası İnternet Kısıtlamaları Devam Ediyor

İran’daki ekonomik taleplerle patlak veren protestoların ardından uygulamaya alınan internet kesintileri hala devam ediyor. Ancak bu kesintilerin, gelecekte planlama aşamasındaki daha fazla kısıtlamalar göz önüne alındığında sadece bir başlangıç olabileceği belirtiliyor. Ülkede, internete yalnızca güvenlik kontrolünden geçmiş kısıtlı bir grubun erişimi mümkünken, İran’ın yaklaşık 90 milyonluk nüfusu kapalı bir intranet sisteminde tutulmaya çalışılıyor. İran hükümet sözcüsü Fatemeh Mohajerani, uluslararası internet erişiminin en azından mart ayının sonuna kadar yeniden sağlanmayacağını açıkladı. Teksas merkezli internet sansürünü takip eden bir kuruluş, Mohajerani’nin açıklamasına dayanarak, bu erişimin “asla eski haline dönmeyeceği” bilgisini aktardı.

Yeni İnternet Modeli: Kışla İnterneti

Söz konusu yeni sistemin adı “Kışla İnterneti” olarak belirlenmiş durumda. Bu mimaride, küresel internete erişim yalnızca sıkı güvenlik kriterleriyle belirlenen bir “beyaz liste” üzerinden sağlanacak. Videolarla dijital haklar konusunda farkındalık yaratmaya çalışan bir kuruluşta çalışan bir uzman, “Rejimin tek bir korkusu var: İranlıların kendi gerçeklerini anlatması ve suçların belgelenmesi” şeklinde yorumda bulundu. İran’da katmanlı internet erişimi kavramı yeni değil; hükümet, 2013 yılından itibaren sessiz bir şekilde “beyaz SIM kartlar” dağıtarak yaklaşık 16 bin kişiyi sınırsız küresel internetle buluşturdu. Ancak mevcut kesintinin, geçici bir müdahale değil; kalıcı bir altyapı testinin parçası olduğu ifade ediliyor.

Uluslararası İşbirliğine Son Verilebilir

Küresel internete tamamen kapalanmaya çalışan ülkeler arasında sayısı oldukça az. Kuzey Kore’de sıfırdan inşa edilen bir intranet varken, Çin ise kendi yerli alternatifleri geliştirerek geniş bir internet güvenlik duvarı oluşturdu. İran, haftalar içinde her ikisini birden sağlamaya çalışıyor. Ancak, uygulanan internet kesintisinin ekonomik faydaları oldukça olumsuz. İran İletişim Bakan Yardımcısı, günlük kaybın 4,3 milyon dolara kadar yükseldiğini belirtti. Diğer bir kuruluş, bu kaybın günlük 37 milyon doları aştığını tahmin ediyor. On milyondan fazla İranlı, yaşamlarını dijital platformlar aracılığıyla sürdürdüğünden, bu durum birçok kişiyi olumsuz etkiliyor.

Görevden Almalar Başladı

Devlet, internet kesintisi talimatlarına uymadığı gerekçesiyle ülkenin ikinci büyük mobil operatörü Irancell’in CEO’sunu görevden aldı. CEO, kriz zamanlarında internet erişiminin kısıtlanması konusunda hükümetin emilerine uymadığı için görevden alınırken, yabancı telekom ortaklarının güvenlik nedeniyle İran’dan ayrıldığı bildirildi. Bu durum, uluslararası işbirliğinin sona ererek yerini daha kısıtlı bir işbirliğine bırakabileceğinin sinyalini veriyor.

Dijital Hava Kilidi Eleştiriliyor

Bir uzman ise İran’a uygulanacak Kışla İnterneti’nin, modern bir ekonomiyi tamamen kapatamayacağı uyarısını yapıyor. Aktivistler, 2022’den bu yana yaklaşık 50 bin Starlink uydu terminalini İran’a sokmayı başardı. Hükümet, kesinti esnasında 40 bin Starlink bağlantısını devre dışı bıraktığını ve bazı terminalleri sinyalle bastırdığını öne sürüyor. Bununla birlikte, yazılım güncellemeleri sayesinde çalışma imkanı bulan terminaller de bulunuyor. İnternete erişim konusunun yeniden ele alınması gerektiğini ifade eden bir uzman, “İnternet egemenliğinin sınırlayıcı yapılarını aşmalıyız” dedi.