Nogales, Sonora, Meksika – Francisco “Kiko” Trujillo’nun ABD-Meksika sınırında engelli hastalara yardım çabaları binlerce insanın hayatını kurtardı ve değiştirdi. 2008 yılında Tucson’daki çocuk doktoru Dr. Burris “Duke” Duncan ile tanışması, hayatının akışını beklenmedik şekilde değiştirdi ve bu iş onun yaşam misyonu haline geldi. O dönemde 70’li yaşlarında olan Duncan, engelleri nedeniyle çalışamayan ve kendi bakımını sağlayamayan kişilere arazi tipi tekerlekli sandalye temin etmek için sınırın ötesinde bir topluluk ortağı arıyordu.
BİR MÜHENDİSİN HAYATINI DEĞİŞTİREN TEKLİF
Duncan, Trujillo’ya ulaştığında Trujillo şaşkına döndü. “Ne demek istiyorsun? Tıbbi ekipmanlardan hiç anlamam” dedi. Meksika’nın yoksul bölgelerinde daha güvenli standartlar uygulanması konusundaki yenilikçi çalışmalarıyla tanınan endüstri mühendisi Trujillo, Nogales’te doğup büyümüş, on iki çocuklu bir ailenin dördüncü çocuğuydu ve toplumda derin kökleri vardı. Gençliğinde doktor olmayı hayal etmiş ancak tıp fakültesini karşılayamamıştı. Duncan, “Herkes Kiko’yu tanır ve Kiko herkesi tanır. O ve ben çok iyi anlaştık. Kendisine ‘Seni uyarmalıyım, bir işte en fazla yedi yıl kalırım, o yüzden bende yedi yılın var’ dedi” diye anlattı.
ARSOBO’NUN KURULUŞU VE BÜYÜYEN HİZMET AĞI
Trujillo için Duncan ile yola çıkmak profesyonel anlamda doğru bir eşleşme oldu, ancak bu kararın kişisel bir tarafı da vardı. Kardeşi, konjenital bir rahatsızlıkla doğmuş ve sol eli yoktu. Kardeşi engeline rağmen sonunda iyi bir yaşam kurmayı başarsa da Trujillo, erken müdahalenin ona yardımcı olabileceğini düşünüyor. Trujillo, “Protez ve ortez konusunda Meksika’daki hiçbir sağlık programı bu cihazları sağlamıyor. İstatistiklere bakmanıza bile gerek yok, sokağa çıkıp koltuk değneğiyle yürüyen ve bacağını kaybetmiş kaç kişi göreceğinizi görürsünüz” dedi. Duncan’ın tıbbi bilgisi ve Trujillo’nun toplumdaki bağlantılarıyla birleşerek Arizona Sonora Border Projects for Inclusion adlı kar amacı gütmeyen kuruluşu kurdular. Bugün ARSOBO, Meksika ve ABD’deki düşük gelirli ailelere tekerlekli sandalye, protez, işitme cihazı ve rehabilitasyon programları sağlıyor.
ÖZEL ÜRETİM TEKERLEKLİ SANDALYELERDEN İŞİTME KLİNİKLERİNE
Kuruluşun ilk odağı, parapleji hastası bir mucit tarafından tasarlanan “Rough Rider” tekerlekli sandalyelerini üretmekti. Geniş ve esnek ön tekerlekleri sayesinde bu sandalyeler engebeli arazide kolayca ilerleyebiliyor. Trujillo, “Serebral palsi veya nöromüsküler engeli olan çocukların ailelerinden özel yapım tekerlekli sandalye talepleri almaya başladık. Bu çocuklar büyürken duruşlarını korumak için bu sandalyelere ihtiyaç duyuyor. Bu yüzden kişiye özel tekerlekli sandalye üretimine başladık” dedi. ARSOBO ayrıca, hastaları özel cihazlarla donatmak için engelli çalışanlar da istihdam ediyor. Trujillo, bu yaklaşımın önemini şöyle vurguladı: “Üretim yapacakları cihazla aynı engele sahip kişileri işe alıyoruz. Protezi üreten kişinin kendisi de protez kullanıyor. Uzuvlarını kaybeden insanlar bize geldiğinde yıkılmış ve depresyondadır. Ancak protezi yapan adamla konuştuklarında ve ‘Benim de bacağım yok, sen ayağa kalkacaksın, hayatınla bir şeyler yapacaksın’ dediğinde onu dinliyorlar.”
3 BİN 500 KİŞİYE ULAŞAN YARDIM AĞI
Hastalar ölçü alma randevularına geldiğinde teknisyenler, uzmanlıklarını ve empatilerini kullanarak güçlü bir mesaj veriyor: Bu cihazlar, kişilerin hareket kabiliyetlerini ve yaşamlarını kontrol etmelerini sağlayacak. Kuruluş, malzeme maliyetlerini karşılamak için üreticiler ve şirketlerle ortaklık yapıyor; ayrıca üniversitelerle iş birliği kurarak doktorları, öğrencileri ve araştırmacıları sınırın ötesine taşıyarak hizmet ve eğitim veriyor. 2016 yılında ARSOBO, Arizona Üniversitesi Konuşma, Dil ve İşitme Bilimleri Bölümü öğretim üyeleri tarafından yürütülen aylık işitme klinikleri sunmaya başladı. Geçen yıl ise kuruluş daha büyük yeni bir tesise taşındı ve ampüte hastaların yeni protezlerine uyum sağlamasına yardımcı olmak için ücretsiz fizik tedavi hizmeti vermeye başladı. Bugüne kadar ARSOBO, yaklaşık 3 bin 500 engelli kişiye hizmet verdi. Trujillo, “Meksika’nın 10 farklı eyaletinden, 97 farklı şehirden insanlar gördük; yetimhanelerden, Orta Amerika’dan çocuklara yardım ettik ve sokakta yaşayan insanlara da yardım ettik. Buradan ihtiyacı olanı almadan kimse çıkmıyor” dedi.
İSTİHDAM VE GÜÇLENDİRME ODAKLI YAKLAŞIM
ARSOBO bünyesinde 20’den fazla engelli birey eğitilerek istihdam edildi. Kuruluş, 820’den fazla arazi tipi tekerlekli sandalye üretti, 900 ortez ve protez imal etti ve 740’tan fazla işitme cihazı dağıttı. Güçlendirme, ARSOBO’nun felsefesinin merkezinde yer alıyor. Trujillo ve Duncan’ın amacı, engelli kişilerin ailelerine bakabilmelerini ve tatmin edici bir yaşam kurmalarını sağlamak. Trujillo, hastaların güçleri yettiğince ve ne zaman yapabilirlerse ödeme yaptıklarını söyledi. Artık 93 yaşında olan Duncan, Trujillo’nun görev süresinin başlangıçta verdiği yedi yıllık süreyi çoktan aştığının farkında. Duncan, “Bu onun hayatı ve insanların hayatını yeniden kurmasına, hayatlarına devam etmesine yardım etmekten büyük keyif alıyor” dedi. Trujillo’yu motive eden şey de bu. Trujillo, “Yalnızca hastanın değil, tüm ailenin hayatını değiştiriyoruz. Toplumun her kesimini iki tarafta da dahil edebildik ve insanların karşılaştıkları engelleri aşmalarına yardımcı olmak için çalışıyoruz” dedi.