ABD VE İSRAİL’İN SALDIRILARI ORTA DOĞU’YU KARIŞTIRDI
Orta Doğu’da tırmanan gerginlik, ABD ve İsrail’in gerçekleştirdiği saldırılarla daha da artmış durumda. İran, bu saldırılara karşılık verme ihtiyacı duydu ve bölgedeki ABD üslerine yönelik misillemelerde bulundu. İran dini lideri Ayetullah Ali Hamaney başta olmak üzere birçok üst düzey yetkilinin kaybı, öne çıkan gelişmeler arasında yer aldı. ABD Başkanı, saldırıların 4 ila 5 hafta sürebileceği ve kara operasyonunun da gündemde olduğu bilgisini paylaştı. İran’ın misillemeleri ve artan gerilim, savaş senaryolarını yeniden gündeme taşıdı.
Saldırıların sonucunda İran, birçok eylemde bulunarak ABD üslerini vurdu ve başında bir dizi etkili yetkili hayatını kaybetti. ABD Başkanı, saldırıların uzun süre devam edebileceğini belirtilirken, İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, savaşın kısa sürede sona ereceği yönünde ifadelerde bulundu. ABD, hedeflerini belirlerken İran’ın nükleer programını durdurmak, balistik füze kapasitesini ortadan kaldırmak ve askeri yapısını zayıflatmayı önceliklendirdi.
OLASI SAVAŞ SENARYOLARI
İngiliz basınından gelen haberlere göre, savaşın sonlanması için olası dört senaryo belirlendi: rejimin ayakta kalması, rejimin uyum sağlaması, rejim değişikliği ve çöküş ile kaos.
Geçmiş dönemdeki hava saldırıları sonucunda güçlü bir rejim değişikliğinin gündeme gelmesinin düşük ihtimal olduğu öne sürülüyor. ABD ve İsrail, bir noktada saldırılara son verebilir. Rejim, Tahran’da ağır kayıplar verse bile varlığını sürdürebilir. İran’da üç kişilik geçici bir liderlik komitesinin kurulması gündemde. Olası yeni lider adayları arasında, Ayetullah Hamaney’in oğlu Mucteba Hamaney, Ruhullah Humeyni’nin torunu Hasan Humeyni ve eski Cumhurbaşkanı Hasan Ruhani yer alıyor. Bu senaryoda mevcut rejim, nükleer programda sınırlı tavizler vererek varlığını sürdürebiliyor.
UYUM SAĞLAYAN REJİM
Rejim değişim yaşamasa da daha uzlaşmacı bir lider üzerinde anlaşılabilirse, Batı ile müzakere yapabilen bir isim belirlenebilir. Ulusal Güvenlik Konseyi Başkanı Ali Laricani, bu bağlamda İngiliz basınında “iş yapılabilir” bir isim olarak anılıyor. Ancak kamuoyuna yaptığı açıklamalarda sert bir tutum sergilemesi dikkat çekiyor. Bu modelde İran, İslam Cumhuriyeti yapısını korumasına karşın dış politikada kısmi geri adımlar atılabilir.
REJİM DEĞİŞİKLİĞİ OLASILIĞI
Iran’da Aralık sonlarında başlayan rejim karşıtı protestolar, halkın geniş bir kesiminin rejim değişikliği talebinde bulunduğunu ortaya çıkardı. Bazı gruplar, sürgündeki şahın oğlu Rıza Pehlevi’nin geçiş sürecini yönetmesini savunurken, diğer bir muhalif yapı olan Halkın Mücahitleri Örgütü öne çıkıyor. Örgütün lideri Meryem Recavi, Batı’da destek bulabilse de ülkedeki gerçek etkisi konusunda net bir görüş birliği bulunmuyor. İran toplumunun farklı kesimlerinin tek bir lider etrafında birleşip birleşemeyeceği ise belirsizliğini koruyor.
KAOS VE OTORETİ BOŞLUĞU
İran’ın çoğunluğunun Şii olması, Irak gibi mezhepsel bir bölünmeyi engelliyor. Ancak bu durum, olası bir otorite boşluğunda istikrarsızlık yaşanmayacağı anlamına gelmiyor. Ülkenin doğusundaki Beluç isyanı, kuzeydeki Kürt hareketleri ve çeşitli Arap ile Azeri bölgelerdeki gerilimler, merkezi otoritenin zayıflaması halinde farklı güç merkezlerinin ortaya çıkmasına yol açabilir. Güvenlik yapılarının çökmesi halinde ülkede kontrolsüz bir güç mücadelesi yaşanabileceği düşünülüyor.