Yasak Şehir’in ihtişamlı koleksiyonu arasında ilk bakışta sıra dışı görünen bir Qing Hanedanı eseri dikkat çekiyor. İmparatorluk vazolarında alışılageldik porselen ve işlemeli emaye yerine üflemeli camdan yapılan bu eser, dönen kırmızı, beyaz ve mavi şeritleri ile zümrüt yeşili tabanı ve ağız kısmıyla adeta bir berber direğini anımsatıyor. Sekiz inçin biraz üzerindeki yüksekliğiyle şaşırtıcı derecede çağdaş görünen bu obje, Qianlong İmparatoru’nun saltanat işaretini taşıyor.
QIANLONG’UN GÖSTERİŞLİ ZEVKİNİN YANSIMASI
18. yüzyılda Çin hükümdarının yönetimi sırasında üretilen yüz binlerce eserin çoğuna kazınan veya damgalanan bu Çince karakterler, tarihin en büyük ve en üretken koleksiyoncularından biri olan Qianlong’un gösterişli zevkini ve görünüşte sınırsız kaynaklarını ortaya koyuyor. Hong Kong Saray Müzesi Müdür Yardımcısı ve Baş Küratörü Daisy Wang, imparatorun renklerin, dokuların ve her türlü ince detayın bolluğunu sevdiğini belirterek, “Her zaman ‘daha fazlası daha iyidir’ diye düşünürdü” ifadelerini kullandı. Altmış yıllık saltanatı boyunca sanat üretimi büyük bir ivme kazandı.
AVRUPA TEKNOLOJİSİ ÇİN CAM SANATIYLA BULUŞUYOR
Christie’s Asya Pasifik Kıdemli Başkan Yardımcısı ve Çin Seramikleri ile Sanat Eserleri Bölüm Başkanı Marco Almeida, dekoratif porselen muadillerine kıyasla basit görünebilecek bu vazonun imparatoru şaşırtmış olabileceğini söyledi. Çin o dönemde seramik ve lake eşya gibi alanlarda zirveye ulaşmıştı ancak cam üretim teknolojilerinde Avrupa hâlâ öndeydi. Batı Zhou döneminden bu yana iki bin yıldan fazla süredir cam üretimi yapılmasına rağmen Avrupa’nın gerisinde kalınmıştı. Diğer cam vazolar küçük, sade ve tek renkliyken, “birdenbire çok renkli ve yabancı bir dekorasyon stiline sahip bu vazo ortaya çıktı” diyen Almeida, imparatorun bu eserden oldukça etkilenmiş ve memnun kalmış olabileceğini belirtti.
KOZMOPOLİT QIANLONG SARAYI VE NADİR ESER
Wang, eserin Qianlong sarayının ne kadar kozmopolit olduğunu da gözler önüne serdiğini ifade etti. Hindistan’daki Babür sarayı gibi Qianlong sarayı da Çin’in her köşesinden ve dünyanın dört bir yanından zanaatkârları ağırlıyordu. Wang, “Kendimi Qianlong’un yerine koyarsam, vazoyu gerçekten güzel, farklı ve yeni bulurdu. Değer de buydu” dedi. Eser aynı zamanda son derece nadir. Pekin Saray Müzesi’nde binlerce yıllık Çin tarihini kapsayan koleksiyonda 300 binden fazla porselen parça bulunurken, yalnızca birkaç cam vazo yer alıyor.
İMPARATORLUK ATÖLYELERİNDE ÜRETİM SÜRECİ
Wang, vazonun büyük olasılıkla Avrupalı bir misyoner tarafından ya da imparatorluk atölyelerinde çalışan misyonerlerin getirdiği teknolojiler ve malzemelerle yapıldığını söyledi. Yasak Şehir kompleksinde ve ülke genelinde bulunan atölyelerde resim, tekstil, ahşap oymacılığı, malzeme ve daha pek çok alanda uzmanlaşmış düzinelerce bölüm vardı. Vazonun yapımı, Hong Kong Saray Müzesi’ne göre şeker çekmeye benziyordu. Zanaatkârlar sıcak renkli camı ince tüpler halinde çekip vazonun gövdesine yapıştırıyor, ısıtıp soğutarak dönen desen şekillenene kadar işlemi tekrarlıyordu.
DOĞU VE BATI SENTEZİNİN EŞSİZ ÖRNEĞİ
Almeida, vazonun yapımında kullanılan tekniğin Avrupalı olduğunu ve Venedik cam işçiliğindeki “latticino” yöntemine benzediğini ancak “duyusal” formun Çin’e ait olduğunu belirtti. Saltanat işareti de elbette Çin’e aitti. Christie’s uzmanı, “Çinli ve Batılı olanın mükemmel ve net evliliği” olarak tanımladığı eserin değerinin belirlenmesinin zor olduğunu ancak “sınırda paha biçilmez” olduğunu söyledi.
MÜKEMMELİYETÇİ İMPARATORUN YÖNETİMİ
Eylül ayında Hong Kong Saray Müzesi’nde imparatorluk atölyeleri üzerine bir sergi hazırlayan Wang, Qianlong’u “bugünün şirket kültüründe bir mikro yönetici” olarak tanımladı. İmparator nesneleri titizlikle belgeliyor, tasarımları, oranları ve boyutları hakkında sıklıkla özel talimatlar veriyordu. Qianlong dönemindeki atölyelerde yaklaşık bin zanaatkâr çalışıyordu ve doyumsuz imparatorun taleplerini korku içinde yerine getiriyorlardı. İmparator bazen bir yıllık maaşı kesme gibi ağır cezalar veriyordu.
VAZONUN İKİZLERİ DÜNYAYA YAYILDI
Wang’a göre vazonun bir “ikiz kardeşi” bulunuyor. Nesneler genellikle çiftler halinde ve uğurlu çift sayılarla üretiliyordu. Pekin Saray Müzesi koleksiyonunda, çıplak gözle algılanamayan farklılıklara sahip ancak bir saç teli kadar uzun başka bir vazo daha mevcut. Yaklaşık 8 bin kilometre uzakta, İngiltere’deki Bristol Müzesi ve Sanat Galerisi’nde ise uzun ve zeytin biçimli, renkli iplikleri daha geniş aralıklı başka bir versiyon sergileniyor. Müzenin Görsel Sanatlar Kıdemli Küratörü Kate Newnham, vazoların büyük olasılıkla aynı dönemde yapıldığını ve bilimsel analizlerin aynı tarifle hatta aynı partiden üretildiklerini ortaya koyabileceğini belirtti.
Newnham, Qianlong’un Bristol koleksiyonundaki vazoyu kişisel olarak sipariş ettiğine dair şu ana kadar bir kanıt bulunmadığını ancak imparatorun cam atölyesinin çıktılarına “yakın ilgi” gösterdiğinin açık olduğunu ifade etti. 1753 tarihli imparatorluk arşivlerinde Qianlong’un, Fransız bir Cizvit zanaatkâr tarafından sunulan “iplikli cam” sürahileri gördükten sonra birkaç tane daha yapılmasını emrettiği yer alıyor. Almeida, bu tür yenilikçi parçalar için imparatorun seçim yapabilmesi amacıyla her zaman birden fazla versiyon üretildiğini, zanaatkârların denemeler yapıp başka neler yapabileceklerini görmek istediklerini sözlerine ekledi.