Yıllık Yüksek Mahkeme Tarih Kurumu yemeğinde Başyargıç John Roberts, ABD Başkanı’na kadeh kaldırdı ancak bu kez yemek öncesinde tarihi bir uyarı yapıldı. Geçmiş yıllarda herhangi bir açıklama yapılmadan gerçekleştirilen bu gelenek, bu yıl Tarih Kurumu genel müdürünün kadeh kaldırmanın onlarca yıldır süren tarihi bir ritüel olduğunu belirtmesiyle başladı. Roberts ancak bu açıklamanın ardından kadehini kaldırarak “ABD Başkanı’na” dedi. Donald Trump’ın ilk kez seçildiği 2016’dan bu yana yargı ile başkan arasındaki gerilim giderek arttı. Yüksek Mahkeme ise başkanlık makamının yetkilerini genişleten kararlara imza attı ve bu durum Trump’a önemli ölçüde yaradı. Muhafazakâr süper çoğunluğun yönlendirdiği mahkeme, Trump’a cezai kovuşturmadan geniş kapsamlı dokunulmazlık tanıdı, alt mahkemelerin ulusal çapta ihtiyati tedbir kararları verme yetkisini sınırlandırdı ve Trump’ın dini ya da ırksal gerekçelerle yabancıları ülkeye sokmama kararlarına yeşil ışık yaktı. Geçtiğimiz ay ise Trump’a işçi hakları, tüketici koruması ve nükleer düzenleme gibi alanlardaki bağımsız ajansların başkanlarını görevden alma yetkisi verildi.
BAŞYARGIÇ ROBERTS’IN DENGE ARAYIŞI
Roberts, mahkemenin bu başkanı değil, başkanlık makamını güçlendirdiğini vurgulamaya çalıştı ve mahkemenin Trump’ın etkisi altında olduğu yönündeki algıyı kırmak için çaba gösterdi. Daha 2018’de Trump’ın Müslüman çoğunluklu ülkelere yönelik seyahat yasağını onaylayan Roberts, “Buradaki giriş yasağı, herhangi bir başkanın alabileceği bir karardır” demişti. Geçtiğimiz ay ise Trump’a bağımsız düzenleyicileri görevden alma yetkisi veren görüşü yayımlarken, aynı anda Trump’ın Federal Rezerv üyesi Lisa Cook’u görevden almasını engelleyen ayrı bir karar daha yayımladı. Mahkeme, bu iki kararı aynı anda ve lastik bantla birbirine bağlı şekilde basın odasına dağıtarak, birinin diğerinden bağımsız okunmaması mesajını verdi. Roberts, Mart ayında Rice Üniversitesi’nde yaptığı konuşmada da “Mahkemedeki kişiler beş farklı başkan tarafından atandı. Bizi atayanların görüşlerini taşıdığımız fikri saçmadır” ifadelerini kullanmıştı.
MAHKEME İLE TRUMP’IN PARALEL ROTASI
Muhafazakâr mahkeme çoğunluğu, Trump’la büyük ölçüde aynı çizgide ilerleyerek başkanlık yetkilerini genişletti ve sosyal politikada dönüşüm sağladı. Roberts liderliğindeki mahkeme, uzun süredir yürütme gücünü artırmayı ve oy verme ile yükseköğrenimde ırk temelli düzenlemeleri ortadan kaldırmayı hedefliyordu. Geçtiğimiz dönemin en önemli kararlarından biri, eyaletlerin yeni seçim bölgeleri çizerken Siyahiler ve Latinolar için Oy Hakkı Yasası’nın önemli korumalarını ortadan kaldırdı. Vanderbilt Hukuk Profesörü Brian Fitzpatrick, yargıçların Trump’tan bağımsız hareket etmesine rağmen onunla uyumlu olduğunu belirterek, “Mahkeme, içtihatlara bağlı kalmak konusunda geçmiş mahkemelere göre daha isteksiz. Bu, başkanla çok iyi örtüşüyor çünkü başkanın protokole saygısı yok” dedi.
YARGIÇLAR ARASINDAKİ GERGİNLİK BÜYÜYOR
Trump etkisi, yargıçlar arasındaki gerilimi de artırdı ve farklılıklar giderek daha açık şekilde kamuoyuna yansıyor. Liberal yargıçlar Trump’ın göçmen karşıtı politikalarını eleştirirken, muhafazakâr yargıçlar bu eleştirilere mesafeli durdu. Geçtiğimiz günlerde Trump’ın Haitililer için geçici koruma statüsünü sonlandırmasına izin veren 6-3’lük kararda Yargıç Elena Kagan, çoğunluk görüşünü yazan Samuel Alito’nun Trump’ın “pislik ülke” gibi ifadelerini tekrarlamaktan kaçındığına dikkat çekti. Kagan, “Çoğunluk, Haiti kararında ırkın hiçbir rol oynamadığını iddia ediyor. Oysa kanıtlar başkanın açıklamalarında apaçık ortada” ifadelerini kullandı.
SEYAHAT YASAĞINDAN DOKUNULMAZLIĞA UZANAN YOL
Mahkeme, Trump’ın başkanlığının ilk haftasında başlayan seyahat yasağı davasından itibaren ona yetki vermeye başladı. 2018’de Yüksek Mahkeme’ye ulaşan yasağın üçüncü versiyonunda Roberts, kararın ulusal güvenlik gerekçesine dayandığını savundu. Yargıç Sonia Sotomayor ise muhalefet şerhinde, “Politika, Müslümanların ABD’ye girişinin tamamen kapatılması olarak açıkça duyurulmuşken, şimdi ulusal güvenlik perdesinin arkasına saklanıyor” dedi. Trump’ın avukatları, Haitililerin geçici koruma statüsü davasında da aynı seyahat yasağı kararına atıf yaptı. Mahkeme, bu davada alt mahkemelerin TPS kaldırma kararlarını çoğunlukla denetleme yetkisi olmadığına hükmetti.
BAŞKANLIK DOKUNULMAZLIĞI VE BAĞIMSIZ AJANSLAR
Roberts, Trump’a cezai kovuşturmadan geniş dokunulmazlık tanıyan 2024 tarihli kararında, başkanın “kesin ve önleyici” yetkilerine dair çok geniş bir yorum getirdi. Bu karar, Trump’ın 2020 seçimlerine müdahale davasından kurtulmasını sağladı ve yürütme için adeta bir boş çek haline geldi. Trump’ın avukatları, Federal Ticaret Komisyonu üyesini görevden alma davasında da aynı “kesin ve önleyici” yetkiye dayandı. Roberts, Federal Rezerv için bir istisna yaratarak merkez bankasının “ABD’nin Birinci ve İkinci Bankalarının tarihsel geleneğini takip ettiğini” belirtti. 1935 tarihli Humphrey’s Executor emsalini bozan Roberts, bu kararın 2010 ve 2020’deki mahkeme kararlarıyla zaten aşındığını söyledi.
DOĞUMLU VATANDAŞLIK VE GÜMRÜK VERGİSİ KARARLARI
Bu dönemde Roberts, Trump’ın en radikal iki eylemini de reddetti: geniş kapsamlı gümrük vergileri ve 14. Anayasa Değişikliği’ndeki doğumla vatandaşlık hakkını sınırlama girişimi. Doğumla vatandaşlık kararında Roberts, “Vatandaşlık, o zaman da şimdi de haklara sahip olma hakkıydı. Bu sözü bugün tutuyoruz” ifadelerini kullandı. Ancak bu karar, muhafazakâr kanatta bölünmeye yol açtı. Roberts, çoğunluğu oluşturmak için sadece Amy Coney Barrett ve üç liberal yargıcı ikna edebildi. Yargıç Brett Kavanaugh ise ondan ayrıldı. Gümrük vergisi kararı 164 sayfa ve yedi ayrı görüşle sonuçlandı.
YÜKSEK MAHKEMEYE GÜVEN TARİHİ DİPTE
Gallup’un yeni anketine göre, Yüksek Mahkeme’ye güven oranı geçen yıl yüzde 39 iken bu yıl yüzde 33’e düşerek rekor seviyeye indi. Demokratların memnuniyetsizliğinin yanı sıra Cumhuriyetçilerin desteğinde de sert bir düşüş yaşandı. Gallup, bu düşüşün gümrük vergisi ve doğumla vatandaşlık kararlarından kaynaklanmış olabileceğini belirtti. Roberts, 30 Haziran’da doğumla vatandaşlık kararının kısa bir sözlü özetini okuduktan sonra rahatlamış göründü. Oturumu emekli olan personeli anarak neşeli bir şekilde kapattı. Bu karar, Trump’ın ikinci başkanlığının ikinci yılındaki çalkantılı 2025-26 dönemini sonlandırdı. Geriye iki yıl daha var.