Çin’in doğusundaki Zhejiang eyaletine bağlı Hengdian’da bir bodrum katında çekimler başladığında her şey normal görünüyordu; kameramanlar ışıkları ayarlıyor, koreograflar dövüş sahnelerini prova ediyor, dekor ekibi bir rehineyi bağlayacak ağı kurmanın yollarını arıyordu. Çoğu suikastçı ve kiralık katil kostümü giyen oyuncular, sahnelerinin başlamasını beklerken sigara içiyor, saç ve makyaj ekiplerinin rötuşlarına takılıyordu. Ancak bu hareketliliğin ardında yeni bir gerçek saklıydı: birkaç ay öncesine kadar “mikro dizi” üretimi Hengdian’da ve diğer merkezlerde patlama yaşarken, bugün setler sessizliğe bürünüyor. Yapay zekâ destekli video üretim araçları, maliyetin çok az bir kısmıyla popüler dikey formatlı diziler üretebilir hale geldi ve bu durum, ülke genelindeki canlı çekim yapımlarının sayısını hızla düşürdü.
MİKRO DİZİ SEKTÖRÜ YAPAY ZEKÂ DİJİTALİYLE SESSİZLİĞE GÖMÜLDÜ
Çin devlet medyasının verilerine göre yılın ilk üç ayında 120 binden fazla mikro dizi yayınlandı ve bunların yüzde 95’i yapay zekâ ile üretildi. Bu durum, Çin’in hızla ilerleyen yapay zekâ dönüşümünün insanların geçim kaynaklarını nasıl etkilediğinin en görünür örneklerinden biri haline geldi. Teknoloji, bir yandan işleri ortadan kaldırırken diğer yandan yenilerini yaratıyor ve herkesi belirsiz bir gelecekle baş başa bırakıyor. Bu tür teknolojik yıkım, yaratıcı sektörlerde çalışan birçok kişinin, Çin sınırlarının çok ötesinde film yapımcılığını altüst edebileceğinden korktuğu bir tabloyu gözler önüne seriyor.
Çekim aralarında sahne adıyla anılmasını isteyen oyuncu Junlin, kendi gibi yapımlar için “sert bir kış” geldiğini ve ayakta kalmakta zorlandığını anlattı. 24 yaşındaki oyuncu, “Daha az yapım işe alım yapınca hayatta kalma alanın sürekli daralıyor” dedi. Bir suikastçı lideri rolü için savaş botları ve at kuyruğuyla kamera karşısına geçen Junlin, haziran ayında yalnızca yedi gün çalışabildi. Bu, ilkbaharda Hengdian ve diğer şehirlerde ayda yaklaşık otuz günün yirmi beşinde çekim yaptığı döneme kıyasla keskin bir düşüştü. “Kolayca kaygılanan biriyim” diyen oyuncu, “Set değilsem sürekli kaygı halinde olurum” ifadelerini kullandı.
HENGDİAN’IN YÜKSELİŞİ VE MİKRO DİZİLERİN ALTIN ÇAĞI
Zhejiang’ın kırsal kesiminde, 200 binden biraz fazla nüfusuyla dikkat çeken Hengdian, son yıllarda mikro dizi sektörünün yükselişiyle büyük bir canlılık yaşıyordu. Yaklaşık 90 saniyelik bölümlere ayrılan mikro diziler, ilk kez pandemi döneminde, sinemalar ve stüdyolar kapanırken Douyin ve Kuaishou gibi kısa video uygulamalarının popülaritesinden yararlanılarak ortaya çıktı. Her bölüm cep telefonunda hızlıca tüketilmek üzere tasarlanırken, klipler bir araya geldiğinde uzun metrajlı bir film uzunluğuna ulaşan öyküler oluşturuyor. Kaynanaların kötülüğü, yanlış kimlikler, savaş kahramanlıkları ve haksızlığa uğrayan aşıkların hikâyelerini anlatan bu diziler, Çin’de hızla yayıldı ve denizaşırı izleyicilere ulaşarak milyarlarca dolarlık bir endüstri yarattı.
Çin’deki sansür kurumu da bu büyümeye kayıtsız kalmadı. Eylül ayında yürürlüğe girecek yeni kurallarla mikro dizilere yönelik denetimin artırılması planlanıyor. Örneğin olay örgülerinin “doğru siyasi yönelime bağlı kalması” gerekecek. Pazar araştırma şirketi DataEye’a göre geçen yıl yurt içi mikro dizi sektörü yaklaşık 15 milyar dolar değerindeydi; bu, ülkedeki gişe filmlerinin pazar büyüklüğünün neredeyse iki katı. Sektörün bu yükselişi, genç işsizliğin yüksek olduğu bir dönemde genç yaratıcılar için neredeyse bir altın çağ başlattı.
Hengdian’da yaşayan 27 yaşındaki oyuncu Bi Zhiqiang, “Mikro diziler patlama yaptığında, istediğim sürece üst üste roller alabiliyordum” dedi. 2021’de sektör şekillenirken Hengdian’a taşınan Zhiqiang, “Oyunculuk ya da film-televizyon eğitimi almamış birçok insan bile artan fırsatlar nedeniyle işe katıldı” diye konuştu. Bu cazibe, geçen yıl binlerce ekibin Hengdian’a ve devasa Hengdian World Studios çevresine akın etmesine yol açtı. Yaz Sarayı ve Yasak Şehir gibi Çin’in ikonik imparatorluk mimarisinin büyük ölçekli kopyalarıyla tanınan ve birçok Çin gişe filmine ev sahipliği yapan stüdyo, bu akınla taze bir enerji kazandı. Qingdao, Xi’an ve Zhengzhou gibi diğer merkezlerde de sahte konaklar, toplantı odaları ve acil servislerin bulunduğu özel komplekslerde mikro dizi çekimleri yapılmaya başlandı.
YOĞUN ÇALIŞMA TEMPOSU VE DÜŞÜK ÜCRETLER
Ancak sektör, bir dizinin viral olması umuduyla mümkün olduğunca çok mikro dizi üretmek üzerine kurulu aşırı rekabetçi bir model nedeniyle kısa sürede oyuncular ve ekipler için bir baskı ortamına dönüştü. Oyuncular ve ekip üyeleri, bütçeyi aşmamak için haftada yaklaşık uzun metrajlı bir filme denk gelen çekimleri tamamlarken standart 18 ila 20 saatlik çalışma günleri yaşandığını anlatıyor. Pekin’deki Ulusal Çin Tiyatrosu’nda yönetmen ve oyuncu olan Guo Ertai, “Çekime devam ettikleri sürece yayınlamaya devam edebiliyorlar. Mantık şu: her zaman bir tanesi mutlaka tutacak” dedi. Guo, birkaç yıl önce izleyiciyi ve parayı takip ederek mikro dizi sektörüne girdiğini söyledi.
Hiyerarşinin en altında yer alan figüranlar, saat başına 10 Çin yuanına (yaklaşık 1,5 dolar) uzun vardiyalar çalışabiliyor. Bir eski oyuncunun esprili bir dille ifade ettiği gibi bu ücret, bazı yapımlarda kullanılan hayvanların kiralama ücretinin bile altında. Yine de başarı cazibesi sektörü genç, hırslı oyuncu, yönetmen ve yaratıcılarla dolu tuttu. Yönetmen Guo’ya göre, yüksek giriş bariyeri olan sinemanın aksine mikro diziler “sıradan bir insana fırsat” verdi. Guo, insanların “Gecede zengin olabilirim, gecede yıldız olabilirim, çok az yatırımla gecede çok para kazanabilirim” düşüncesinde olduğunu söyledi.
Mikro dizi oyuncuları, sosyal medya platformlarında milyonlarca takipçiye ulaşarak kendi başlarına birer ünlü haline geldi. Dövüş sanatları efsanesi Jet Li dahil bazı televizyon ve sinema yıldızları da mikro dizilerde rol aldı. Geniş kitlelerce tanınmayan oyuncular bile başarılı dizilerde başrol bulduklarında ortalama kentsel aylık maaşın kat kat üzerinde kazanç elde edebiliyordu. Ancak daha fazla para ve daha büyük isimler sektöre girmeye başlayınca rekabet kızıştı ve şirketler yurt dışına satışlara yönelip maliyetleri kısmanın yollarını aramaya başladı.
YAPAY ZEKÂ ARAÇLARI SEKTÖRÜ ELE GEÇİRİYOR
28 yaşındaki oyuncu Zhuang Wenjie, şubat ayında Çin Yeni Yılı tatili için memleketine gittikten sonra Hengdian’a döndüğünde bir şeylerin ters gittiğini fark etmesi birkaç haftasını aldı. Geçen yaz bölgeye taşınan oyuncu, kendine bir isim yapmaya başladığını ve daha yüksek profilli roller için seçmelere başlayabileceğini hissetmişti. Önce çevresindeki boş sokaklarla sosyal medya akışında giderek artan yapay zekâ üretimi mikro diziler arasında bağlantı kuramadı. Ancak çok geçmeden işler netleşti: insanlar işler kuruduğu için geri dönmüyordu. Zhuang, “Bir anda yaklaşan bir kriz hissi oluştu” dedi.
Çin’de kritik dönüm noktası, ByteDance’in SeeDance 2.0 aracının piyasaya sürülmesiyle yaşandı. Çin sosyal medyası, kullanıcıların yeni güçlü video üretim aracıyla oynamasıyla birlikte neredeyse bir gecede gerçekçi görünümlü yapay zekâ videolarıyla doldu. Yapay zekâ araçları söz konusu olduğunda SeeDance 2.0 avantajlı bir konumdaydı. ByteDance, mikro dizilerin barındırıldığı Çin’deki iki ana platformun da sahibi: TikTok’un kardeş uygulaması Douyin ve Hongguo. Şirket ayrıca iş birliği yapan yapım ekiplerinin senaryo için yararlanabileceği telif hakkıyla korunan bir roman koleksiyonuna sahip. Kuaishuo, Alibaba ve yapay zekâ firması MiniMax dahil diğer teknoloji şirketleri de son aylarda rakip video üretim teknolojileri piyasaya sürdü.
Yeni nesil yapay zekâ video araçlarıyla, sıradan kalitede 120 dakikalık bir proje, beş kişilik bir ekip tarafından yaklaşık bir haftada ve yaklaşık 2.200 dolara üretilebiliyor. Bu maliyet, canlı bir yapımın düşük bütçesinin onda birinden daha az. DataEye verilerine göre yılın ilk yarısında yalnızca Douyin’de 220 bin yeni yapay zekâ üretimi mikro dizi 500 milyar izlenme elde etti. Bunların bazıları animasyondu, ancak mart ayından bu yana yarısından fazlası gerçek insanları simüle eden yapay zekâ kullandı.
OYUNCULAR SİSTEMİN DIŞINA İTİLİYOR
Zhuang Wenjie, nisan ayında Hengdian’dan ayrılma kararı aldı ve bölgeden ayrılan oyuncu ve ekip üyelerinden biri oldu. “Hengdian’daki iş sayısı her geçen gün azalıyordu ve ücretler de her geçen gün düşüyordu… zorluklar gerçekten beni yendi” dedi. Bölgede kalmayı sürdüren oyuncular ise ücretlerdeki çöküşü anlatıyor: Daha önce binlerce yuan getiren başrol rolleri için günde yaklaşık 45 dolar teklif ediliyor. Bazı oyuncular geçimini sağlamak için ek işlere yöneldi. 29 yaşındaki Liu Yuzhan, son birkaç yılda ayda dört yeni rol bularak düzenli para kazandığını söyledi. Şimdi ise yemek dağıtıcısı olarak ek iş yapıyor. “Ev kredim var ve ebeveynlerimin emekliliğinden ben sorumluyum. Mikro dizi pazarının bugünkü durumunda… bu, günlük masraflarımı karşılamaya yetmiyor” dedi.
Yapay zekâ araçları mikro dizi oyuncularını işsiz bırakırken, oyunculuk fırsatlarının ilan edildiği sosyal medya grup sohbetleri de farklı ilanlarla doldu: yapay zekâ editörleri, programcılar, tasarımcılar ve senaristler aranıyor. Bu alana yeni şirketler, editörler ve girişimciler akın etti. Bunlardan biri de nisan ayında yapay zekâ prodüksiyonuna odaklanmaya başlayan bir girişim kuran 21 yaşındaki üniversite öğrencisi Tan Chen. Doğu Çin’deki Jinan kentinde bulunan ekibi, senaryoları veya romanları ele alıp anlatıyı sıkılaştırarak ve heyecan ile gerilimi artırarak mikro diziler için “optimize ediyor”. Karakterlerin ve setin görünümüne karar veriyorlar; Tan bu süreci “oyuncu seçimi ve mekân keşfine benzer” diye tanımlıyor ve ardından storyboard oluşturuyorlar. Tan, “Kelimelerde gördüğümüzü görsel olarak ifade edilebilir bir şeye dönüştürmemiz gerekiyor. Bu, prodüksiyon ekibimizin yönetmenlik düşüncesini ve görsel-işitsel dil becerilerini gerçekten test ediyor” dedi.
Tan’ın ekibi işe başladığında müşterilerden dakika başına yaklaşık 150 dolar ödeme alıyordu; tipik olarak 120 dakikalık projeler için. Ancak aktörler ve canlı prodüksiyon ekipleri gibi bu yaratıcılar da baskıyı hissetmeye başladı. Sektöre çok sayıda programcı girmesi ve yaratıcılarla müşterileri buluşturan aracıların çoğalması, Tan’ın ekibi gibi ekiplerin kar marjlarını düşürdü. Tan, artık dakika başına yaklaşık 20 dolara kadar düşen projelerle karşı karşıya olduğunu söylüyor. “Bu hızla büyüyen pazar kaçınılmaz olarak bir balon içeriyor” dedi. Şirketi ayrıca, gerçek oyuncuların yüzlerinden beslenen yapay zekâ görüntülerini istemeden kullanmamak için kısa süre önce yapay zekâ üretimi animasyonlara geçti.
OYUNCUYA BENZEYEN YAPAY ZEKÂ KARAKTERLERİ VE GELECEK ENDİŞESİ
Gerçek oyunculara benzeyen yapay zekâ karakterlerinin izinsiz kullanımı sektörün temel sorunlarından biri haline geldi. Devlet medyası raporlarına göre, tanınmış bir oyuncunun mahkeme kararıyla tazminat aldığı en az bir vaka bulunuyor. Ancak diğer oyuncular bu kadar şanslı değil. 31 yaşındaki oyuncu Yu Shutian, hayranlarının kendisine benzeyen bir yapay zekâ karakterini bildirmesinin ardından yüzünün “yapay zekâya karıştırıldığını” keşfetti. Benzerliğin yüzüne dayandığını kanıtlamanın neredeyse imkânsız olduğunu bildiği için yasal yola başvurmadı. Ayrıca bunun sorumlusunun muhtemelen yaratıcı değil teknoloji olduğunu fark etti. Yöneticiliğe odaklanmaya başlayan Yu, “Yapay zekâ durdurulamaz. Yenemiyorsan katıl; bu yüzden yapay zekâyı kucaklamanın makul bir yolunu bulmayı tercih ederim” dedi.
Bu düşünce, hikâyelerini anlatan birçok oyuncunun altını çizdiği temel bir gerilimi ortaya koyuyor. Yapay zekâ, Hengdian gibi yerlerdeki geniş stüdyo alanlarını ve gerçek boyutlu setleri gereksiz kılabilir; ancak oyuncular da dahil insanların yapay zekâyla birlikte sanat ve eğlence üretiminde sonuçta hangi rolü oynayacağı belirsizliğini koruyor. Mikro dizi akış uygulaması Hongguo son haftalarda yapay zekâ yapımlarıyla ilgili üretim standartlarını yükseltti. Son haftalardaki derecelendirmeler, “gerçek insan dizilerine” izleyici talebinin hâlâ devam ettiğini gösteriyor; bu yapımlar platformun ilk 10 listesinde yapay zekâ prodüksiyonları ve animasyonlarla birlikte yer buluyor.
Şimdilik Hengdian’da kalmaya devam eden oyuncu Junlin, “Yapay zekâ formüle dayanır, insan duygularının ve arzularının tamamını ifade edemez” dedi. “İnsanların yerini nasıl alabilir ki?” Ancak sektöründe yaşanan dönüşüme bakıldığında, hâlâ var olmaya çalışan kendisi gibi yeni nesil oyuncuların en kırılgan grup olduğunu görüyor. Junlin, “Yapay zekâ kesinlikle gerçek bir insanın yerini alamaz” dedi. “Ama benim yerimi alabilir.”