Demans terimi, birçok insanın zihninde genellikle hafıza kaybı ile ilişkili olarak canlanıyor. Ancak uzmanlar, demansın sadece hafızayı etkilemekle sınırlı kalmadığını, bu hastalığın farklı biçimlerinin çok çeşitli semptomlar ortaya çıkardığını vurguluyor. Yakın zamanda yayımlanan bir vaka çalışması, nadir bir demans türüne sahip 68 yaşındaki bir erkeğin belirli bir motor sesine karşı duyduğu yoğun ilginin, yeni tanımlanan bir demans sendromunun önemli bir belirtisi olabileceği yönünde bulgular sunuyor. Demans, bireylerin günlük yaşamını ciddi şekilde etkileyen bilişsel sorunları tanımlamak için genel bir terim olarak kullanılıyor. En yaygın türü olan Alzheimer hastalığı genellikle hafıza kaybıyla ilişkilendirilse de, demansın diğer türleri farklı semptomlarla kendini gösteriyor.

FRONTOTEMPORAL DEMANS

Frontotemporal demans, 65 yaşından önce ortaya çıkabilen bir tür olarak öne çıkıyor ve beynin frontal ile temporal loblarına etki ediyor. Bu loblar, kişilik, davranış, planlama, problem çözme, dil, bilgi işleme ve sesleri anlama gibi birçok temel işlevi yerine getiriyor. Bu nedenle frontotemporal demans, genellikle davranış veya dil becerilerindeki değişimlerle kendisini göstermektedir. Bu demans türünün üç ana varyantı bulunuyor: – Davranışsal varyant (kişilik ve davranış değişiklikleri) – Akıcı olmayan varyant (konuşma üretiminde zorluk) – Semantik varyant (kelime ve anlam bilgisindeki bozulmalar). Bazı araştırmacılar ise dördüncü bir türün de olabileceğini öne sürmektedir.

MOTOR SESİNE KARŞI BEKLENMEDİK HAYRANLIK

Araştırmacılar, “CP” olarak adlandırdıkları 68 yaşındaki hastanın, Spitfire savaş uçaklarının motor sesine karşı aşırı bir merak geliştirdiğini tespit etti. Eşi, bu davranışın demans tanısından yaklaşık iki yıl önce başladığını ifade ediyor. Havaalanına yakın bir bölgede yaşayan CP, eski savaş uçakları havadan geçerken yaptığı her şeyden vazgeçip dışarı koşarak uçaklara el sallıyor ve motor sesini duyduğunda mutluluktan gözyaşı döküyordu. Hastalık öncesinde böyle bir ilgi duymadığı belirtildi. İlginç bir şekilde, CP yalnızca spesifik bir uçak motorunun sesine tepki veriyor; diğer uçak seslerine yönelik bir ilgisi bulunmuyor. Ayrıca, kuş seslerinden ve tiz sesli insanlardan rahatsızlık hissetmeye başlamış, müzik konusunda da yalnızca orijinal kayıtlara yönelerek belirgin bir seçicilik göstermiştir.

KİŞİLİK DEĞİŞİMLERİ DE GÖRÜLDÜ

Motor seslerine karşı duygusal bağ kurmasından birkaç yıl önce CP’de belirgin kişilik değişikleri gözlemlendi. Daha sinirli ve huysuz bir hale büründüğü, çevresindeki insanlara karşı duygusal olarak mesafe koymaya başladığı ve sosyal davranışlarını kontrol etmede zorluk çektiği bildirildi. Örneğin, ailede meydana gelen bir vefat karşısında kayıtsız kalması veya konuşan kişilerin sözünü sık sık kesmesi, hastalık öncesinde sahip olmadığı tutumlar arasında yer alıyordu. Mizah anlayışında kayıplar yaşarken ayrıca tatlı yiyeceklerine karşı aşırı bir düşkünlük geliştirdi ve satranç ile kelime bulmacalarına karşı takıntılı hale geldi. Dikkat çekici bir şekilde, hafızasında veya dil yetilerinde büyük sorunlar rapor edilmedi.

SAĞ TEMPORAL VARYANT YENİ BİR TÜR OLABİLİR

Belirtilerin başlamasından yaklaşık beş yıl sonra CP’ye davranışsal varyant frontotemporal demans teşhisi kondu. Ancak araştırmacılar, hastanın daha sonradan “sağ temporal varyant” adı verilen yeni bir alt tipe sahip olabileceğini öne sürdü. Bu adlandırma, beyinde doku kaybının genellikle sağ temporal lobda meydana gelmesinden kaynaklanıyor. Bu bölge, özellikle sosyal ipuçları gibi sözsüz bilgilerin anlaşılmasında ve kavramların anlamlandırılmasında kritik rol oynuyor. Beyin taramaları, CP’nin bu bölgede ciddi doku kaybı yaşadığını gözler önüne serdi.

İŞİTME ALGISINI DEĞİŞTİREBİLİR

Araştırmalara göre bu vaka, demansın bireylerin sesleri algılama biçimini nasıl değiştirebileceğini de ortaya koyuyor. İşitme kaybı ile demans arasındaki ilişki uzunca bir süredir bilinmesine rağmen, bu ilişkinin yönü hala tartışmalar konusu. Medya sıkça işitme kaybının demansa sebep olduğunu ileri sürse de, bazı bilim insanları demansın işitme değişikliklerine yol açabileceği görüşündeler. CP’nin hastalık süresince belirli seslere duyduğu aşırı ilgi, bu durumu destekleyen bir örnek olarak değerlendiriliyor. Alzheimer araştırmaları da benzer bir şekilde, arka plan gürültüleri arasından tek bir sesi ayırt edebilme yetisindeki bozulmanın demansın yaygın belirtilerinden biri olduğunu göstermektedir.