ABD Yüksek Mahkemesi, Roundup isimli herbisitin kendisinde kansere yol açtığını iddia eden Missouri’li bir adamın açtığı davada üretici firma lehine karar verdi. Mahkeme çoğunluğu, ürünün etiketinde federal hükümet tarafından kanser uyarısı zorunluluğu bulunmadığı gerekçesiyle davanın reddedilmesi gerektiği yönündeki savunmayı kabul etti. Yargıç Brett Kavanaugh’nun kaleme aldığı karar 7’ye 2 oyla alınırken, Yargıçlar Ketanji Brown Jackson ve Neil Gorsuch karşı oy kullandı.
YARGI SÜRECİ VE DAVANIN DETAYLARI
St. Louis mahallesinde parklarda Roundup kullanmasıyla tanınan ve “sprey adam” olarak bilinen John Durnell, non-Hodgkin lenfoma teşhisi konulmasının ardından Monsanto’ya dava açarak pestisite maruz kalmasının hastalığına neden olduğunu öne sürdü. Jüri, Durnell’e 1,25 milyon dolar tazminat ödenmesine hükmetmişti. Yüksek Mahkeme’nin perşembe günü aldığı kararın, şirket aleyhine açılan binlerce davayı etkilemesi bekleniyor. Karar aynı zamanda Başkan Donald Trump’ın “Amerika’yı Yeniden Sağlıklı Yap” (MAHA) hareketini motive eden konularla da bağlantılı.
MAHA HAREKETİ VE TEPKİLER
Nisan ayında davanın görüldüğü sırada yüzlerce MAHA destekçisi Yüksek Mahkeme önünde toplanarak Sağlık ve İnsan Hizmetleri Bakanı Robert F. Kennedy Jr.’ın vaat ettiği tüketici korumaları için destek talep etmişti. Kennedy, 2024 seçimlerinde Trump’a MAHA desteğini harekete geçirmek için yönetime katılacağı ve Roundup’ın aktif maddesi glifosat gibi çevresel toksinlere karşı mücadele edeceği sözünü vermişti. Kennedy, Trump yönetimine katılmadan çok önce pestisitlere karşı önde gelen bir savunucuydu ve 2014 yılında non-Hodgkin lenfoma teşhisi konulan okul bahçıvanı DeWayne “Lee” Johnson’ın hukuk ekibinde yer almıştı.
YASAL ARGÜMANLAR VE ŞİRKETİN SAVUNMASI
Durnell’in davadaki galibiyeti, Monsanto’nun kanser uyarısı yapmaması ve ürünü korumasız kullanım için güvenli olarak pazarlaması temeline dayanıyordu. Monsanto ise glifosatın kansere neden olmadığını savunurken, Çevre Koruma Ajansı’na (EPA) pestisitleri düzenleme konusunda geniş yetki veren federal yasanın eyalet yasalarına dayanan talepleri geçersiz kıldığını ileri sürdü. EPA, ürünün etiketinde hiçbir zaman kanser uyarısı şartı koşmadı. Bayer, 2018 yılında Monsanto’yu satın aldı. Şirketten yapılan açıklamada kararın üreticiler ve çiftçiler için düzenleyici netlik sağlayacağı ve Roundup davalarının “önemli ölçüde sınırlandırılmasına” yardımcı olacağı belirtildi.
BAYER’İN UZLAŞMA VE TAZMİNAT PLANI
Şubat ayında Bayer, Missouri eyalet mahkemesinde onay bekleyen 7,25 milyar dolarlık bir anlaşma müzakere etti. Anlaşmaya hak kazanan davacılar, Yüksek Mahkeme kararına rağmen 21 yıla kadar Bayer’den yıllık ödeme alacak. Davacıların avukatı Christopher Seeger, “Bu Yüksek Mahkeme kararı, pestisitler nedeniyle hastalanan Amerikalıların adliyeye erişimini haksız yere kapatıyor ve bugünkü karardan bağımsız olarak Roundup mağdurlarına tazminatı garanti eden 7,25 milyar dolarlık anlaşmayı neden müzakere ettiğimizi gösteriyor” dedi.
SİYASİ VE EKONOMİK YANSIMALAR
Ticaret Odası gibi iş dünyası grupları, Yüksek Mahkeme’nin Durnell lehine karar vermesi halinde tıbbi cihazlar, kozmetikler, havuz ürünleri ve hatta evcil hayvan mamaları gibi benzer federal düzenlemelere tabi sektörlerin de davalarla karşı karşıya kalabileceği uyarısında bulunmuştu. Kennedy’nin önceki savunuculuğuna rağmen Trump yönetimi, alt mahkemelerin Durnell lehine verdiği kararların “eyaletten eyalete kakofoniye” yol açacağı uyarısıyla Monsanto’nun argümanını desteklemişti. Karar, MAHA yanlısı seçmenler arasında tepkiye yol açarken, sağlık etkileyicisi Vani Hari kararı “tehlikeli” olarak nitelendirdi. Eski Ohio Temsilcisi Tim Ryan ise “Başkan Trump, MAHA ile kampanya yürüttü ve ardından ürünleri nedeniyle kansere yakalanan çiftçilere karşı Bayer-Monsanto’yu koruyan hukuki belgeler sundu. Bu ciddi bir ihanet” ifadelerini kullandı.