ABD Yüksek Mahkemesi, Roundup isimli herbisitin kansere neden olduğu iddiasıyla dava açan Missouri’li bir adamın lehine verilen kararı bozdu. Mahkeme, ürünün üreticisi Monsanto’nun federal düzenlemelerin kanser uyarısı gerektirmediği yönündeki savunmasını haklı bularak 1.25 milyon dolarlık tazminat kararını iptal etti. Yargıç Brett Kavanaugh’un kaleme aldığı 7-2’lik kararda Ketanji Brown Jackson ve Neil Gorsuch muhalif kaldı. Davacı John Durnell, St. Louis’deki komşuları tarafından “spreyci adam” olarak tanınıyordu ve evinin çevresindeki parklarda Roundup kullandıktan sonra non-Hodgkin lenfoma teşhisi konulması üzerine Monsanto’ya dava açmıştı.
DAVA SÜRECİ VE YÜKSEK MAHKEME KARARI
Durnell’in davası, Monsanto’nun üründe kanser uyarısı bulundurmadığı ve ürünü korumasız kullanılabilecek kadar güvenli olarak tanıttığı iddiasına dayanıyordu. Monsanto ise Roundup’ın aktif maddesi glifosatın kansere yol açmadığını ve Çevre Koruma Ajansı’na (EPA) herbisitleri düzenleme konusunda geniş yetki veren federal yasanın eyalet yasalarını geçersiz kıldığını savunuyordu. Yüksek Mahkeme, Monsanto’nun 1972 tarihli Federal Böcek İlacı, Mantar İlacı ve Kemirgen İlacı Yasası’na (FIFRA) dayanan argümanını kabul ederek, eyaletlerin pestisit etiketlemelerinde farklı kurallar getirmesinin federal yasanın amacına aykırı olduğuna hükmetti.
BİNLERCE DAVAYI ETKİLEYECEK KARAR
Bu karar, Monsanto’ya karşı Roundup nedeniyle açılmış 100 binden fazla davayı doğrudan etkileme potansiyeli taşıyor. Durnell, bu davaların sadece bir örneğiydi ve jüri tarafından lehine verilen 1.25 milyon dolarlık tazminat, Missouri Temyiz Mahkemesi tarafından da onanmıştı. Monsanto, eyaletin en yüksek mahkemesinin bu kararı incelemeyi reddetmesi üzerine geçen yıl ABD Yüksek Mahkemesi’ne başvurmuştu. Bu davaların fitilini ateşleyen gelişmelerden biri, Uluslararası Kanser Araştırmaları Ajansı’nın 2015 yılında glifosatı “insanlar için muhtemelen kanserojen” olarak sınıflandırması olmuştu.
TRUMP YÖNETİMİNİN TUTUMU VE KENNEDY BAĞLANTISI
Dava, Başkan Donald Trump’ın “Amerika’yı Yeniden Sağlıklı Kılın” kampanyasını destekleyen çevrelerde de yankı buldu. Nisan ayında Yüksek Mahkeme’de dava görülürken, pestisitler üzerinde daha sıkı düzenlemeler isteyen yüzlerce kişi binanın önünde protesto gösterisi yapmıştı. Sağlık ve İnsan Hizmetleri Bakanı Robert F. Kennedy Jr., Trump yönetimine katılmadan önce pestisitlere karşı önde gelen bir aktivistti. Kennedy, 2014 yılında non-Hodgkin lenfoma teşhisi konulan San Francisco’lu okul bahçıvanı DeWayne “Lee” Johnson’ın hukuk ekibinde yer almıştı. Buna rağmen Trump yönetimi, Yüksek Mahkeme’ye davayı ele alması çağrısında bulunmuş ve Monsanto’nun argümanını destekleyerek alt mahkeme kararlarının “eyaletten eyalete karmaşa” yaratacağı uyarısında bulunmuştu.
İŞ DÜNYASINDAN VE BAYER’DEN TEPKİLER
Ticaret Odası gibi iş dünyası örgütleri, Yüksek Mahkeme’nin Durnell lehine karar vermesi halinde tıbbi cihazlar, kozmetikler, havuz ürünleri ve hatta evcil hayvan mamaları gibi federal etiketleme düzenlemelerine tabi diğer sektörlerin de benzer davalarla karşı karşıya kalabileceği uyarısında bulunuyordu. 2018 yılında Monsanto’yu satın alan Bayer, kararın ardından tüketici versiyonundan glifosatı çıkarmış olsa da, çiftçiler tarafından yaygın olarak kullanılan endüstriyel versiyonlarda glifosat ana madde olarak kalmaya devam ediyor. EPA ise bugüne kadar Roundup etiketinde kanser uyarısı bulunması yönünde bir zorunluluk getirmemişti.