Bir erkek hastanın testisinde fark ettiği kitlenin iyi huylu bir kist olduğunu öğrenmesi, düzenli kendi kendine muayenenin ne kadar kritik olduğunu bir kez daha gözler önüne serdi. Florida’daki Orlando Health hastanesinde ürolog ve robotik cerrah olarak görev yapan Dr. Jamin Brahmbhatt, kısa süre önce kliniğine kız arkadaşının zoruyla gelen bir hastasının hikayesini paylaştı. Adam aylar önce testisinde bir şey hissetmesine rağmen doktora gitmemiş, ancak kız arkadaşının ısrarı üzerine muayeneye gelmişti. Yapılan fizik muayene ve ultrason sonucunda kitlenin kanser değil, iyi huylu bir kist olduğu belirlendi. Adam rahatlayarak kız arkadaşına “Bak, sana söylemiştim, ben iyiyim” dese de Dr. Brahmbhatt, bu ziyaretin çok daha farklı sonuçlanabileceğini belirterek hastasının kız arkadaşına teşekkür etmesi gerektiğini söyledi.
TESTİS KİTLELERİNİN ÇOĞU İYİ HUYLU AMAKONTROL ŞART
Uzmanlar testislerdeki kitlelerin büyük çoğunluğunun iyi huylu olduğunu ancak bazılarının kanserli olabileceğini vurguluyor. Kesin tanı koymanın tek yolunun tıbbi muayeneden geçtiğini belirten Dr. Brahmbhatt, erkeklerin genellikle doktora gitmeyi ertelediğini, oysa bir doktorun dakikalar içinde rahatlatıcı bir teşhis koyabildiğini ya da hayat kurtarıcı bir bulguya rastlayabildiğini ifade ediyor. Doktor tıp fakültesindeki üroloji stajı sırasında kendi testislerini ilk kez kontrol ettiğini ve bir kitle bulduğunu, paniğe kapılıp hemen randevu aldığını ancak sonucun yine iyi huylu bir kist olduğunu anlatıyor. Bu deneyim, kişinin kendi normal anatomisini tanımasının ne kadar önemli olduğunu gösteriyor. Dr. Brahmbhatt, düzenli aralıklarla duş alırken kendi kendine muayene yapmayı alışkanlık haline getirmeyi öneriyor ve bu işlemin iki dakikadan az sürdüğünü belirtiyor.
SPERM VE TESTOSTERON ÜRETİMİ
Testislerin iki temel görevi bulunuyor. Bunlardan ilki, sağlıklı bir erkeğin her gün on milyonlarca sperm üretmesini sağlamak. Bu spermlerin olgunlaşıp boşalma yoluyla dışarı atılması yaklaşık üç ay sürüyor. İkinci kritik görev ise erkeklik hormonu olan testosteronun üretilmesi. Leydig hücreleri adı verilen özel hücreler vücuttaki testosteronun büyük kısmını üretiyor. Testosteron, kas kütlesi, kemik yoğunluğu, cinsel istek, ruh hali ve enerji gibi erkek işlevleri için hayati öneme sahip. İdeal olarak iki testis olması gerekse de tek testisle de çocuk sahibi olmak da dahil olmak üzere sağlıklı bir yaşam sürmek mümkün.
TESTİSLER NEDEN SARKAR?
Erkek fetüs anne karnında gelişirken testisler böbreklerin yakınındaki karın bölgesinde oluşuyor. Hamileliğin son aylarında testisler kasık kanalı adı verilen bir geçitten geçerek torbaya (skrotum) iniyor. İşte bu iniş, testislerin vücut dışında asılı durmasının ve testis ağrısının karına yayılmasının nedenini açıklıyor. Sperm üretimi için vücut sıcaklığından biraz daha düşük bir ısı gerekiyor. Skrotum, bir sıcaklık kontrol odası gibi çalışarak soğukta testisleri vücuda yaklaştırıyor, sıcakta ise aşağı sarkıtıyor. Bu nedenle soğuk havuz ile sıcak duşta testislerin görünümü farklılık gösteriyor.
NORMAL NEDİR, ANORMAL NEDİR?
Skrotum genellikle iki testis içeriyor. Her biri küçük bir yumurta büyüklüğünde, pürüzsüz ve sert, oval bir organdır. Testisin içinde spermin üretildiği seminifer tübüller bulunur. Her testisin arkasında, spermin olgunlaştığı epididim adı verilen yumuşak, solucan benzeri bir yapı yer alır. Buradan sperm, vasektomi sırasında kesilen aynı kanal olan vas deferens yoluyla yukarı çıkar. Testisi canlı ve işlevsel tutan her şey, spermatik kord adı verilen yapı içinde toplanmıştır. Normalde bir testis, genellikle soldaki, diğerinden biraz daha aşağıda olabilir. Bir testis diğerinden biraz daha büyük olabilir. Testisin üst ve arka kısmında yer alan yumuşak, solucan benzeri yapı epididimdir, tümör değildir. Testis veya epididimde oluşan kistler genellikle iyi huyludur. Testisin üzerinde küçük bir solucan torbası gibi hissedilen genişlemiş damarlar varikosel olabilir. Bu yaygın ve genellikle zararsız bir durumdur ancak yeni ortaya çıktıysa, ağrılıysa veya kısırlık endişesi varsa doktora danışılmalıdır.
KANSER VE DİĞER HASTALIKLAR
Testisin kendisinde ele gelen sert, ağrısız bir kitle en büyük tehlike işaretidir ve testis kanserinin klasik belirtisidir. Amerikan Kanser Derneği’ne göre 2026 yılında Amerika Birleşik Devletleri’nde yaklaşık 9 bin 800 erkeğe testis kanseri teşhisi konulması bekleniyor. Hastalık en çok 20’li ve 30’lu yaşlardaki genç ve orta yaşlı erkeklerde görülüyor. Erken teşhis edildiğinde tedavi edilebilirliği en yüksek kanser türlerinden biri olup hayatta kalma oranı yüzde 99’a ulaşıyor. Sert bir kitle fark edildiğinde vakit kaybetmeden doktora başvurulmalıdır. Testis kanserlerinin çoğu ağrısız olsa da ağrı kanseri tamamen dışlamaz. Muayene, ultrason ve/veya laboratuvar testleri iyi huylu tümörü kanserden ayırmaya yardımcı olur. Bisikletçi Lance Armstrong’un 1996’daki teşhisi testis kanserini herkesin bildiği bir konu haline getirmişti. Geçtiğimiz aylarda Dwayne “The Rock” Johnson da benzer bir korku yaşamıştı. Johnson’da ağrılı olan kitle epididimit yani epididim iltihabı çıkmıştı. Hassas şişlik, kızarıklık, sıcaklık hissi ve bazen ağrılı veya sık idrara çıkma ya da ateş epididimit belirtileri olabilir ve genellikle antibiyotikler, anti-enflamatuarlar ve dinlenme ile tedavi edilir. Bir testiste ani ve şiddetli ağrı, spermatik kordun kendi etrafında dönerek kan akışını kesmesi olan testis torsiyonunun işareti olabilir. Torsiyon kesinlikle acil bir durumdur ve testis saatler içinde döndürülmezse kaybedilebilir.
MUAYENE VE TEŞHİS SÜRECİ
Üroloji uzmanına yapılan ziyaret, hastanın ne zaman bir sorun fark ettiği, ne hissettiği, ağrı veya idrar belirtileri ile tıbbi geçmişi hakkında bir konuşma ile başlar. Fizik muayene sırasında doktor skrotumu, testisleri, epididimi ve spermatik kordları kontrol eder. Doktor da evde yapılanla aynı şeyleri, sadece daha deneyimli olarak arar. Bulgulara göre ürolog, testis ve çevresindeki yapıların daha net görüntüsünü elde etmek için skrotal ultrason isteyebilir. Enfeksiyon şüphesi varsa idrar testi, kanser ihtimali varsa tümör belirteçleri için kan testi veya testosteron seviyesi ile ilgiliyse hormon testi yapılabilir. Nadiren, testis içi anatomiyi daha yakından incelemek için MR istenebilir.
EN ÖNEMLİ ADIM: KENDİ KENDİNE MUAYENE
Dr. Brahmbhatt, kendi kendine muayenenin duşta yapılmasını öneriyor. Ilık su skrotumu gevşeterek testislerin daha kolay hissedilmesini sağlıyor. Birkaç dakika ayırarak testisler tek tek incelenmeli, başparmak ve parmaklar arasında nazikçe yuvarlanmalıdır. Sıkma yapılmadan şekil, boyut ve yüzey kontrol edilmelidir. Arkadaki epididim ve yukarı çıkan spermatik kord hissedilmelidir. Kendi kendine muayenede yeni bir kitle, sert bir alan, boyut değişikliği veya kalıcı ağrı bulunursa kesinlikle doktora gitmek geciktirilmemelidir. Erken teşhis, en iyi sağlık hizmetidir.